Campuchia: Đền Angkor Wat

Campuchia là một trong số ít những quốc gia chọn cả một công trình xây dựng là biểu tượng quốc gia của mình, đủ để thấy tầm quan trọng lớn lao của Angkor Wat về mặt lịch sử, văn hóa và tâm linh đối với dân tộc Khmer.

Physical location map of Cambodia.
(maphill.com)

Campuchia nằm trên bán đảo Đông Dương ở vùng Đông Nam Á, nền văn minh đầu tiên được biết tại Campuchia là nền văn minh Khmer, xuất hiện và phát triển rực rỡ vào khoảng thế kỷ 9 đến thế kỷ 13. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng vương quốc cổ Phù Nam (Funan) tồn tại từ thế kỷ 1 đến thế kỷ 7, thời thịnh trị có lãnh thổ rộng lớn ở phía Nam bán đảo Đông Nam Á, bao gồm Campuchia, nam Việt Nam, nam Thái Lan ngày nay. Lúc này ở khu vực Bắc Campuchia và Nam Lào có một thuộc quốc là Chân Lạp (Chenla) được hình thành từ thế kỷ 5 của tộc người Môn-Khmer. Vào thế kỷ 7, Chân Lạp thoát khỏi sự lệ thuộc vào Phù Nam rồi chiếm toàn bộ lãnh thổ Phù Nam.

naga_queen_by_saryth-d4g0am0.jpg
Nàng Mera con vua rắn Naga

Truyền thuyết kể rằng, vị vua đầu tiên sáng lập ra vương quốc Chân Lạp là Kampu. Ngài là một quốc vương tài giỏi, yêu thương dân chúng, được thần dân tôn sùng và kính trọng. Một lần, ngài gặp nữ vương con gái vua rắn Naga là nàng Mera kiều diễm, thông minh vượt trội. Quốc vương tuy mới gặp nhưng đã đem lòng yêu mến và quyết lấy nàng làm vợ. Sự dũng mãnh, oai phong và tài giỏi của quốc vương Kampu thể hiện trong các kỳ thi thử sức đầy gay go, quyết liệt của vua rắn Naga đã giúp ngài làm vừa lòng vị nhạc phụ tương lai khó tính và đưa nữ vương lên ngôi hoàng hậu. Quốc vương Kampu và Hoàng hậu Mera cùng nhau sáng lập và xây dựng nên đất nước Campuchia, dân tộc họ sản sinh được đặt tên là Khmer (ghép giữa Kampu và Mera). Đến nay người Khmer vẫn còn câu nói ‘Sinh ra từ Naga’ để nói về nguồn gốc dân tộc mình.

Từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18, bị mất đất đai và dân số cho các quốc gia Thái Lan và Việt Nam thì Campuchia lại bị bảo hộ bởi Pháp trong Liên bang Đông Dương vào năm 1863. Campuchia tuyên bố độc lập vào năm 1953, trở thành một vương quốc. Năm 1960, Thái tử Norodom Sihanouk lên làm Quốc trưởng chứ không làm vua sau khi vua cha mất. Ông thi hành chính sách trung lập.

800px-Norodom_Sihanouk_(1983).jpg
Quốc vương Norodom Sihanouk (wikipedia.org)

Sau cuộc đảo chính Campuchia năm 1970 của tướng Lon Nol, triều đình phong kiến bị lật đổ đã hỗ trợ kẻ thù cũ của mình là Khmer Đỏ. Khmer Đỏ đã nổi lên như một thế lực, chiếm Phnom Penh vào năm 1975 và sau đó tiến hành chế độ diệt chủng Campuchia. Trong vòng 4 năm cải tạo xã hội của Khmer Đỏ, gần 1.7 triệu người Campuchia đã chết. Sau đó chế độ tàn ác này bị lật đổ bởi quân đội Việt Nam trong chiến tranh Campuchia-Việt.

Sau khi quân đội Việt Nam rút khỏi Campuchia, Hoàng thân Sihanouk đã trở về Phnom Penh năm 1991 sau 13 năm vắng mặt. Một cuộc tuyển cử tự do được tổ chức năm 1993 dưới sự giám sát của Liên hiệp quốc, hoàng thân Sihanouk trở lại nắm quyền đất nước và Thủ tướng thứ nhất là Norodom Ranarit. Quốc hội nhất trí lấy tên nước là Vương quốc Campuchia.

Biểu tượng Angkor Wat màu trắng trên quốc kỳ chính là biểu tượng quốc gia chính thức của Vương quốc Campuchia. Angkor Wat là công trình tôn giáo lớn nhất thế giới, tượng trưng cho lịch sử lâu đờinền văn hóa rực rỡ cổ xưa của dân tộc Khmer. Nó còn biểu tượng cho sự thanh liêm, công lý của nhân dân và là di sản văn hóa của Campuchia, đồng thời tượng trưng cho Phật giáo Tiểu thừa – tôn giáo chính tại quốc gia này.

Cambodia_flag
Quốc kỳ Campuchia (wikipedia.org)

1. Lịch sử hình thành

Nằm cách thủ đô Phnom Penh 317km về phía Bắc, Angkor Wat thuộc về tỉnh Siem Reap. Theo tiếng Khmer, ‘Angkor’ nghĩa là kinh đô, còn ‘Wat’ là đền thờ hay chùa, đầu tiên là một hệ thống cung điện linh thiêng do Hoàng đế Khmer Suryavarman II theo Ấn Độ giáo xây dựng. Những thành tựu rực rỡ mà Suryavarman II đạt được trong kiến trúc, quân sự và chính trị đã khiến cho nhiều sử gia xếp ông là một trong vị vua vĩ đại nhất của đế chế Khmer. Toàn bộ khu phức hợp này được cho là một biểu tượng tượng trưng cho vũ trụ quan của Ấn Độ giáo.

DiploKhmerLSMod.png
Hoàng đế Suryavarman II (civilization-v-customisation.wikia.com)

Ban đầu ngôi chùa vốn được xây dựng để thờ phụng thần Vishnu, vị thần bảo hộ trong Ấn giáo. Vishnu tượng trưng cho sức mạnh nắm giữ vũ trụ và quyền năng làm nảy sinh sự sống và ánh sáng. Thần Vishnu là hiện thân của tình yêu thần thánh và là vị thần kiểm soát vận mệnh con người. Tượng thần Vishnu thường mang màu xanh đậm và có 4 tay, cầm 4 vật thiêng: một ốc tù và, một cái chùy, một cái dĩa và một hoa sen.

maxresdefault.jpg
Thần Vishnu (hindugallery.com)
220px-JayavarmanVII.jpg
Hoàng đế Jayavarman VII (wikipedia.org)

Vào cuối thế kỷ thứ 13, Hoàng đế Jayavarman VII cải đạo sang Phật giáo và chế độ của ông đánh dấu một sự phân chia rõ ràng đối với Ấn Độ giáo trong quá khứ. Trước năm 1200, nghệ thuật trong Angkor Wat hầu hết miêu tả khung cảnh đền thờ của Ấn giáo. Sau sự cái đạo của nhà vua, cảnh quan Phật giáo bắt đầu xuất hiện và trở thành những tiêu chuẩn. Vào thế kỉ 15, kinh đô của Khmer bị người Xiêm (Thái Lan) phá hủy, các vua Khmer chạy về Phnom Penh, từ đó Angkor Wat bị quên lãng giữa khu rừng già bao phủ và được khám phá lại vào năm 1860 bởi Henri Mouhot – một học giả người Pháp.

2. Kiến trúc 

Angkor là quần thể với hơn 100 ngôi đền bằng đá, những đền đài, phù điêu và hành lang mênh mông được làm từ những tảng đá lớn, xếp chồng lên nhau với dáng vẻ rất tự nhiên. Đây là một thành tựu kiến trúc huy hoàng, nó thể hiện một trình độ rất cao về hình học không gian. Thời bấy giờ, kỹ thuật và phong cách kiến trúc còn hết sức giới hạn thì việc sử dụng đá có tính chất như sử dụng gỗ với những kết cấu có hình bán nguyệt và mái vòm là những kỹ thuật mà người ta chưa biết, nhưng hiệu quả toàn diện của nó đã làm cho con người phải ngạc nhiên.

Angkor Wat Temple before sunset, Siem Reap, Cambodia.
Toàn thể Angkor Wat (pinterest.com)

Trong quần thể kiến trúc này, Angkor Wat là ngôi đền lớn nhất và vĩ đại nhất, bởi ngôi đền này là kết tinh của kiến trúc đền núi – đặc trưng của người Khmer cổ, đồng thời đạt tới đỉnh cao về mặt nghệ thuật kiến trúc và mỹ thuật tạo hình Khmer cũng như quy mô hoành tráng nhất trong tất cả các đền đài thời Angkor.

Kiến trúc Angkor Wat tinh xảo, cân đối và bề thế, bề mặt có các khối đá sa thạch tinh xảo. Khu Angkor Wat có chu vi gần 6 km và diện tích khoảng 200 ha, với 5 tháp khổng lồ: tháp chính cao 65m, 4 tháp phụ cao 40m, mỗi tháp có hình dáng một đóa hoa sen đang nở, tượng trưng cho 5 đỉnh của núi Meru. Để lên được nhóm tháp trung tâm, phải leo lên những bậc cầu thang rất dốc, tượng trưng cho các vách đá dựng đứng của đỉnh Meru.

glenn-beanland-tower-in-central-structure-of-angkor-wat-angkor-siem-reap-cambodia
Trung tâm thánh điện

Toàn bộ kiến trúc Angkor Wat hoàn toàn được tạo nên từ những phiến đá xanh rất lớn ghép lại với nhau, được chạm trổ hoa văn, phù điêu theo tích xưa truyện cổ xuất phát từ sử thi Ấn Độ Mahabharata và Ramayana, thể hiện sức mạnh phi thường và bàn tay điêu luyện của người Khmer cổ đại với những phù điêu phong phú, hoàn toàn tương xứng với sự thiết kế cân đối và nghiêm trang. Tất cả các họa tiết trang trí bằng đá như tượng Phật, vũ nữ, chiến binh và các hình hoa sen đều rất sống động, mềm mại. Đặc biệt, 1 700 nàng Apsara ở Angkor là 1 700 vũ nữ hoàn toàn khác nhau, với thân hình tuyệt mỹ, những vẻ mặt và tư thế, động thái không hề trùng lặp.

AW-apsaras-blog.jpg
Các tượng tiên nữ Apsara (allpointseast.com)

Angkor Wat là đền núi duy nhất ở Campuchia có lối vào chính ở hướng Tây, hướng mặt trời lặn, là hướng biểu trưng cho cái chết nhưng cũng là hướng gắn với thần Vishnu nên nhìn chung Angkor Wat là một ngôi đền thờ thần linh nhưng cũng là một lăng mộ của nhà vua. Cách sắp xếp này gây cảm giác choáng ngợp cho người đi vào đền, bởi hình ảnh khu đền đồ sộ nổi bật trên ánh sáng chói lòa của mặt trời. Đường vào đền Angkor Wat là đoạn cầu đá dài bắc qua hồ nước bao quanh đền. Phía ngoài đầu lối vào có tượng sư tử đá, hai bên bao lơn được chạm trổ tượng rắn thần Naga 7 đầu, tượng trưng cho cầu nối giữa cõi nhân gian và cõi Niết Bàn, thế giới con người và thế giới thần linh.

51528340
Rắn thần Naga canh giữ lối vào

3. Mô phỏng núi vũ trụ Meru

Khu đền chính được xây dựng càng lên cao càng thu nhỏ lại, theo hình gần giống Kim Tự Tháp, với 5 tháp chính tượng trưng cho núi vũ trụ Meru của Ấn Độ giáo. Núi Meru huyền bí được ví như trung tâm vật chất và tâm linh của vũ trụ bao gồm các tầng Địa ngục, Trần gian và Thiên đàng.

Tầng 1: Địa ngục

Angkor_wat_plan
Sơ đồ của Angkor Wat (haribhakt.com)

Độc đáo nhất của tầng này, cũng chính là báu vật của Angkor Wat, là những bức tranh điêu khắc trên tường của dãy hành lang tầng thấp nhất. Với chiều cao hơn 2m, trải dài hơn 800m, có thể coi đây là những bức tranh điêu khắc bằng tay trên đá lớn nhất, dài nhất trên thế giới, miêu tả những điển tích trong kinh điển Ấn Độ giáo, những chiến công của vua Suryavarman II. Những điển tích này bao gồm (theo ngược chiều kim đồng hồ tính từ cổng chính hướng Tây:

10417_09_Kurukshetra_xlarge.jpg
Trận chiến Kurukshetra trong sử thi Mahabharata, cuộc giao tranh giữa người Pandava và người Kaurava
Procession_of_Suryavarman_II_Angkor_Wat_0873.jpg
Cuộc hành quân của vua Suryavarman II chiến đấu với người Chăm
IMG_1995.JPG
Thiên Đàng và Địa ngục: miêu tả sự phán xét của Diêm Vương Yama, các hình phạt và phần thưởng của con người sau khi chết
Milk Sea churning
Sự tích khuấy biển sữa trong thần thoại Hindu: 92 vị thần deva và 88 ác quỷ asura giao chiến tranh giành linh dược quý. Thần Vishnu ở giữa đưa ra mệnh lệnh.
IMG_1992.JPG
Chiến thắng của Vishnu: Thần Vishnu cưỡi Garuda đánh bại 1 đội quân các quỷ thần asura
IMG_1990.JPG
Chiến thắng của Krishna: Thần Krishna cưỡi Garuda vượt qua 1 bức tường lửa đánh bại vua quỷ Bana
IMG_1988.JPG
Trận chiến giữa các deva và asura: miêu tả trận chiến của 21 vị thần Hindu chính cùng thú cưỡi của mình. Ở trung tâm là vua thần Indra trên voi thần Airavata
IMG_1977.JPG
Trận chiến Lanka trong sử thi Ramayana: Miêu tả trận chiến giữa anh hùng Rama với sự trợ giúp của hầu thần Hanuman chống lại quỷ vương Ravana

Tầng 2: Trần gian

IMG_1997.JPG
Đây là một khoảng sân rộng được bao bọc bởi dãy tường thành, bên trong là các gian điện thờ các vị thần, khu vực tầng tháp thứ 2 là nơi có hệ thống thoát nước cho cả ngôi đền. Tại các gian thờ thần Vishnu to lớn bằng đá đen, người dân Campuchia hiện nay lầm tưởng là Phật Thích Ca nên đã mặc áo vàng và thờ cúng như Phật giáo. Sự lầm tưởng giữa vị thần Hindu và Phật giáo cũng dễ dàng chấp nhận bởi sự giao thoa tôn giáo. Tầng 2 có vô số chạm khắc vũ nữ Apsara nhảy múa với bộ ngực trần và dáng điệu phong phú.

vishnu-close-angkor-wat
Tượng thần Vishnu (pinterest.com)

Tầng 3: Thiên đàng
Với độ cao 65m, đây là tầng cao nhất, được xem là nơi cư ngụ của thần thánh. Tầng thứ 3 gồm 2 hành lang chữ thập cắt nhau. Ở điểm giao tiếp của hai hành lang là trung tâm đền Angkor Wat. Xưa kia trung tâm đền có thờ tượng thần Vishnu bằng vàng, nay đã bị mất. Hiện giờ trung tâm đền có nhiều tượng thờ Phật. Tháp ở trung tâm đền là tháp cao nhất Angkor Wat, chung quanh tháp là 4 hành lang hình vuông, tạo thành biểu tượng tòa chân trời nổi tiếng của Angkor Wat. Các cầu thang đi lên các tháp trung tâm được chia làm 4 mặt, dốc đứng gần 45 độ, hẹp và vô cùng khó leo.

angkor-wat--042
Tượng Phật nằm

Theo truyền thuyết, núi Meru nằm giữa đại dương trong vũ trụ và đại dương đó chính là lớp hào nước sâu và rộng được xây dựng xung quanh Angkor Wat. Hào nước bao bọc Angkor Wat rộng 190m tạo nên một hình vuông dài hơn 5km. Xung quanh hào có nhiều bậc để từ trên có thể bước xuống mặt nước.

Angkor-Wat1
Cảnh quan toàn bộ Angkor Wat (wikipedia.org)

Angkor Wat biểu hiện sự hòa hợp giữa quyền lực trần thế và thần linh – sự khắng khít giữa các vị vua và các thánh thần. Đây là một trong các là di tích quan trọng bậc nhất tại Campuchia, được xem là tuyệt đỉnh của nghệ thuật và kiến trúc Khmer. Angkor Wat nổi tiếng trong sự thiết kế hài hòa mang tầm vóc thế giới. Năm 1991, ngôi đền đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, có thể sánh cùng với Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc, đền Taj Malhan ở Ấn Độ, Kim Tự Tháp ở Ai Cập.

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Campuchia#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD

http://en.wikipedia.org/wiki/Angkor_Wat

http://vi.wikipedia.org/wiki/Angkor_Wat

http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Campuchia

http://www.vietnamplus.vn/den-angkor-wat-vien-ngoc-quy-cua-dat-nuoc-chua-thap/238773.vnp

http://www.vietnamfineart.com.vn/Story/diendanmythuat/2010/11/2638.html

http://cungbandulich.com/chau-a/huyen-thoai-ran-than-naga-o-campuchia-t6650.htmlhttp://cungbandulich.com/chau-a/huyen-thoai-ran-than-naga-o-campuchia-t6650.html

Ancient Angkor, Michael Freeman & Claude Jacques, 2013.

Advertisements

2 thoughts on “Campuchia: Đền Angkor Wat

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s