Pháp: Hoa Bách hợp Iris

Loài hoa báo hiệu điềm lành từ Thiên đàng, là thông điệp của Chúa trời, là biểu tượng của hoàng gia Pháp như một lời tuyên bố rằng quyền lực của vua chúa Pháp đến trực tiếp từ Chúa, chứ không phải qua bất kỳ một Giáo hoàng nào.

satellite-location-map-of-france-highlighted-continent.jpg
(maphill.com)
joan-of-arc-9354756-1-402
Thánh Jeanne d’Arc, lãnh đạo quân Pháp giành chiến thắng cuối cùng trong chiến tranh Trăm Năm (biography.com)

Pháp là quốc gia lớn nhất khu vực Tây Âu và lớn thứ 3 ở châu Âu. Lãnh thổ nước Pháp ngày nay gần tương tự như lãnh thổ của nước Gaule cổ, từng là nơi sinh sống của người Gaule Celt. Nước Gaule bị hoàng đế La Mã là Julius Caesar chinh phục vào thế kỷ thứ 1 TCN, và người Gaule sau này đã tiếp nhận ngôn ngữ và văn hóa La Mã. Thế kỷ thứ 4, biên giới phía đông của Gaule dọc theo sông Rhine bị các bộ lạc German, chủ yếu là người Frank, xâm chiếm, thành lập vương quốc Pháp và đó chính là nguồn gốc cho chữ ‘France’.

Pháp nổi lên thành một đại cường tại châu Âu vào hậu kỳ Trung Cổ, giành thắng lợi trong Chiến tranh Trăm Năm (1337-1453) với

Anh, giúp củng cố quốc gia và tập trung hóa chính trị. Trong phong trào Phục Hưng, văn hóa Pháp phát triển. Trong thế kỷ 16, Pháp bị chi phối bởi các cuộc nội chiến tôn giáo giữa thế lực Công giáo La Mã và Tin Lành (Huguenot).

Louis_XIV_of_France
Vua Mặt trời Louis XIV (wikipedia.org)

Chế độ phong kiến phát triển đỉnh điểm ở thế kỷ 17 thời vua Mặt trời Louis XIV. Pháp trở thành cường quốc hàng đầu châu Âu, là thế lực chi phối văn hoá, chính trị và quân sự tại châu Âu.

Năm 1789, Cách mạng Pháp lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, lập nên một trong những nền Cộng hoà sớm nhất trong lịch sử hiện đại, Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền là nền tảng của cuộc cách mạng và biểu thị ý thức hệ của Pháp cho đến ngày nay.

Trong thế kỷ 19, Napoléon nắm quyền và lập ra Đệ Nhất Đế chế Pháp, các cuộc chiến tranh của Napoléon định hình tiến trình của lụa địa châu Âu. Sau khi đế quốc sụp đổ, Pháp trải qua náo động với các chính phủ kế tiếp nhau, đỉnh điểm là thành lập Đệ Tam Cộng hòa Pháp vào năm 1870. Pháp là một bên tham chiến chính trong chiến tranh thế giới I, và giành được đại thắng.

Napoleon_(Civ5).jpg
Hoàng đế Napoleon (civilization.wikia.com)
220px-De_Gaulle-OWI.jpg
Tổng thống Charles de Gaulle  (wikipedia.org)

Trong chiến tranh thế giới II, Pháp nằm trong khối Đồng Minh song bị phe Trục chiếm đóng vào năm 1940. Sau khi được giải phóng vào năm 1944, Đệ Tứ Cộng hòa Pháp được thành lập song sau đó bị giải thể trong tiến trình chiến tranh Algérie. Nền Đệ ngũ cộng hòa dưới quyền Tổng thống Charles de Gaulle được thành lập vào năm 1958 và tồn tại cho đến nay. Algérie và gần như toàn bộ các thuộc địa khác độc lập trong thập niên 1960, song thường duy trì các liên kết kinh tế và quân sự mật thiết với Pháp.

Biểu tượng quốc gia của nước Pháp hay chính xác hơn là Hoàng gia Pháp là bông hoa Bách hợp Fleur-de-lis, được sử dụng trong gần 6 thế kỷ (từ năm 1211-1792). Hoa Bách hợp là biểu tượng của Đức Mẹ Mary trong Ki-tô giáo và 3 cánh hoa của nó cũng tượng trưng cho Chúa 3 ngôi.

331px-Arms_of_the_Kingdom_of_France_(Ancien).jpg
Huy hiệu Vương quốc Pháp trước năm 1305  (wikipedia.org)

1. Loài hoa từ thiên đàng

uadumsrk54ceb1c27b97c433648570
Nữ thần Iris (thinglink.com)

Trong thần thoại Hy Lạp, nữ thần Iris, cùng với nam thần Hermes, là những người đưa tin trên đỉnh Olympus. Nàng mang thông điệp của các vị thần xuống cho nhân loại qua vòng cung cầu vồng rực rỡ. Hoa Iris (còn gọi là Bách hợp, Hoa ly, Diên vĩ trắng, Huệ tây, Huệ trắng…) là một trong những loài hoa xưa nhất thế giới, được xem là sứ giả mang đến điềm lành từ thiên đàng. 3 cánh hoa Bách hợp đại diện cho lòng trung thành, sự khôn ngoan dũng cảm.

Hera_goddess
Nữ thần Hera (sites.google.com)

Cũng theo thần thoại Hy Lạp, hoa bách hợp trắng được sinh ra từ chính những giọt sữa của nữ thần Hera (nữ thần của phụ nữ và hôn nhân), vợ thần Zeus. Chuyện kể rằng, Hercules là con trai của Zeus với một phụ nữ bình thường Alceme. Vì muốn cho con trai mình có thêm sức mạnh thần thánh, Zeus để Hera ngủ say rồi đặt cậu bé bên cạnh nữ thần cho bú sữa. Khi Hera tỉnh dậy, bất ngờ và tức giận, bà đẩy đứa trẻ khỏi mình. Những giọt sữa thừa lúc ấy phun trào xuyên qua bầu trời tạo nên dải Ngân Hà (the Milky Way), còn vài giọt rơi xuống mặt đất, từ đó mọc lên những bông hoa Lily trắng đầu tiên.

il_fullxfull.347276087
Biểu tượng của sự trong trắng (internationaldot.net)

Người La Mã và Hy Lạp cổ đại đã từng tôn vinh Lily trắng lên ngôi cao nhất của các loài hoa. Trong các lễ cưới Hy Lạp và La Mã bấy giờ, người ta đội lên đầu cô dâu vòng vương miện hoa Lily trắng trang hoàng với lúa mì như biểu tượng của sự trong trắng. Ý nghĩa này vẫn còn được phổ biến trong các lễ cưới ngày nay.

Hoa bách hợp còn rất quan trọng và ý nghĩa đối với Cơ Đốc giáo, vì nó tượng trưng cho sự trong trắngthuần khiết. Truyền thuyết kể rằng trước kia hoa bách hợp màu vàng, nhưng sau khi được Mẹ Maria cúi xuống nhặt lên thì hoa mới hóa thành màu trắng. Trong những bức họa xưa, người ta thường vẽ Tổng lãnh thiên thần Gabriel cầm trong tay một cành hoa Lily trắng đến báo tin cho Mary rằng bà sẽ là mẹ của Chúa Hài Đồng. Hoa thường được dâng tặng Đức Mẹ Đồng Trinh Maria để tỏ lòng kính trọng với sự trong trắng của Người. Một biểu tượng chuẩn là hình ảnh Đức mẹ Mary cầm hoa bằng tay phải như bà được thể hiện trong tượng Đức mẹ Đồng trinh tại nhà thờ Đức bà Paris.

heart_i5
Đức mẹ Maria và hoa Bách hợp (pinterest.com)

2. Biểu tượng của hoàng gia Pháp

2000px-fleur-de-lis-fill.jpg
Fleur-de-lis (wikipedia.org)

Vua chúa nước Pháp đã dùng hoa Bách hợp làm biểu tượng hoàng gia cùng sự che chở thần thánh cho ngai vàng của mình, và gọi là Fleur-de-lis. Hoa bách hợp là biểu tượng của nước Pháp từ thế kỷ 13 và xuất hiện trên quốc huy của quốc gia này trong suốt 6 thế kỷ (1211 – 1792). Hoàng gia Pháp trang trí hoa trên áo choàng, đồ vật trong cung điện và trên những bức tường như biểu hiện của sự toàn bích, ánh sáng cuộc sống. Loài hoa này có vẻ đẹp thuần khiết và thế giống như cánh chim nên được coi là biểu tượng của thánh linh.

François-Louis_Dejuinne_(1786-1844)_-_Clovis_roi_des_Francs_(465-511)
Vua Clovis I với quyền trượng fleur-des-lis (wikipedia.org)

Tại Pháp người ta coi Clovis I là vị vua đầu tiên, người mở ra những trang sử đầu tiên của nước Pháp. Ông xuất thân từ gia tộc Mérovée, thuộc người Frank nhóm Salien. Ông là người thống nhất toàn bộ xứ Gaule và buộc toàn thể người Frank tôn mình lên làm vị vua Ki-tô giáo chính thức đầu tiên.

Sở dĩ Clovis chiến thắng các cuộc chiến dễ dàng là nhờ có giới tăng lữ Ki-tô giúp sức. Khi lên ngai vàng, Clovis là người ngoại đạo, nhưng vì hoàng hậu Clotilde của ông là người theo đạo Ki-tô nên ông chịu đồng ý làm phép rửa tội. Tương truyền khi vua Clovis I làm lễ rửa tội vào năm 496, Chúa đã phái chim bồ câu đến ban cho ông một món quà từ thiên đàng là loài hoa Iris.

clovis8.jpg
Lễ rửa tội của vua Clovis I (timetoast.com)

Lễ rửa tội của vua Clovis I là mốc thời gian đánh dấu nước Pháp lần đầu tiên được thành lập với tư cách một vương quốc vì sự kiện đó được liệt kê cùng 3 tính chất cốt yếu khác của đất nước: việc xác định ranh giới lãnh thổ, xác định quyền lực cai trị và xác định một hệ thống xã hội với 3 thành phần gồm chiến binh, linh mục và nông nhân. Câu chuyện này được kể qua rất nhiều hình thức và như để xác nhận lời tuyên bố của các Hoàng đế Pháp khi đó rằng uy quyền của họ đến trực tiếp từ Chúa chứ không phải qua trung gian của bất kỳ vị Giáo hoàng nào.

Một câu chuyện khác, đặt ít trọng tâm vào Cơ đốc giáo và quyền lực siêu phàm của các nhà vua Pháp, kể về việc Clovis I trên đường hành quân chinh phục xứ Aquitania, đoàn quân của ông gần như vô vọng trong khi tìm cách vượt con sông Vienne đang chảy xiết. Ngay lúc đó bất ngờ một vài người lính phát hiện ra một con đường có vẻ khô ráo bắt ngang qua con sông. Điều đặc biệt là ven con đường này phủ đầy những bông hoa Iris vàng rực. Xúc động, vua Clovis I xuống ngựa và ngắt một đóa hoa cài lên chiếc mũ sắt của mình. Ông tin rằng đây là bông hoa mang lại may mắn và điềm lành cho đoàn quân của mình. Quả thật sau đó Clovis I đã đánh bại vua xứ Aquitania là Alaric II tại Vouillé gần tỉnh Poitiers (lúc này là năm 507). Sau này sau khi vương quốc càng ngày càng mở rộng, Clovis I đã quyết định chọn bông hoa đã đem lại điềm lành cho mình năm nào làm biểu tượng hoàng gia của vương quốc Frank.

Clovis_tue_Alaric_II.jpg
Clovis I chiến thắng vua Alaric II trong trận Vouillé (wikipedia.org)

3. Trở thành biểu tượng quốc gia

Từ mối liên hệ với Vua Clovis, hoa bách hợp đã được dùng để biểu trưng cho tất cả các vua Frank Cơ đốc giáo, lừng danh nhất là Vua Charlemagne. Trong thế kỷ 12, vua Louis VI và Louis VII của Pháp bắt đầu sử dụng huy hiệu fleur-des-lis trên quyền trượng để nối kết quyền thống trị của họ với sức mạnh thánh thần.

Louis-ix
Vua Louis IX (wikipedia.org)

Trong triều đại của Vua Louis IX (Thánh Louis), vị vua lãnh đạo cuộc Thập Tự Chinh thứ 7, 3 cánh hoa bách hợp tượng trưng cho đức tin, sự thông thái tinh thần hiệp sĩ, và là dấu hiệu che chở của thiên thần ban tặng cho nước Pháp. Suốt thế kỷ 14, chủ nghĩa tượng trưng Chúa 3 ngôi được thiết lập tại Pháp, và rồi được truyền tụng rộng rãi khắp các nơi khác.

Cuối thế kỷ 14, huy hiệu hoàng gia Pháp là một tấm mộc xanh cẩn hoa bách hợp vàng, nhưng vua Charles V của Pháp đổi thiết kế này thành một nhóm 3 hoa bách hợp vào năm 1376. 2 huy hiệu này được biết đến tên là Cựu Pháp (France Ancient) và Tân Pháp (France Modern). Huy hiệu Tân Pháp vẫn duy trì là tiêu chuẩn của hoàng gia Pháp, và cùng với nền trắng là quốc kỳ của Pháp cho đến Cách mạng Pháp (1789 – 1799), khi nó được thay thế bằng cờ 3 màu của nước Pháp hiện đại.

331px-Arms_of_the_Kingdom_of_France_(Moderne)
Huy hiệu Tân Pháp (wikipedia.org)
Henri_dArtois_by_Adeodata_Malatesta.jpg
Bá tước Henri xứ Chambord (wikipedia.org)

Một sự kiện rất thú vị được sử sách ghi nhận lại là trong thời kỳ Đệ nhị Đế chế Pháp (1852–1870) một lá cờ đã ảnh hưởng đến tiến trình lịch sử. Chuyện là Bá tước Henri của xứ Chambord đã được mời tiếp nhận ngai vàng như là vua Henri V của nước Pháp, nhưng ông chỉ đồng ý với điều kiện nước Pháp từ bỏ lá cờ 3 màu và quay về với lá cờ trắng có biểu tượng fleurs-de-lis. Yêu cầu này của ông bị khước từ và từ đó nước Pháp trở thành một nước Cộng hòa, chấm dứt luôn chế độ quân chủ tại nước này.

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A1p

http://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_b%C3%A1ch_h%E1%BB%A3p

http://datvietflower.com/vietnam/4/35/quoc-hoa-tren-the-gioi

http://www.sieuthihoa.com.vn/San-Pham/y-nghia-cac-loai-hoa-965/y-nghia-hoa-ly-lyloa-ken.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Vouill%C3%A9

Nguyễn Hiến Lê, Thiên Giang (1955) Lịch sử thế giới, p.222. NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh

 

Advertisements

13 thoughts on “Pháp: Hoa Bách hợp Iris

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s