Lào: Voi thần 3 đầu Airavata

Tiền thân của Lào là vương quốc cổ Lan Xang, ‘đất nước triệu voi’, từ đó loài voi được chọn làm linh vật và voi thần Airavata, vua của các loài voi, trở thành biểu tượng quốc gia, vị thần bảo hộ của dân tộc Lào.

Physical location map of Laos.
(maphill.com)
Fa_Ngum-Vtne1.JPG
Tượng vua Fa Ngum (wikipedia.org)

Lào là quốc gia không giáp biển duy nhất tại vùng Đông Nam Á, còn được gọi là ‘đất nước Triệu Voi’ hay Vạn Tượng. Lịch sử của Lào trước thế kỷ 14 gắn liền với sự thống trị của vương quốc Nam Chiếu. Mãi cho đến thế kỷ 13, lãnh thổ nước Lào vẫn thuộc về đế chế Khmer, rồi đến vương quốc Sukhothai (Thái Lan).

Vào thế kỷ 14, vua Phà Ngừm (Fa Ngum) lên ngôi đổi tên nước thành Lan Xang (Lạn Xạn). Fa Ngum là hậu duệ của một dòng dõi quân chủ Lào, có tổ tiên là Khoun Boulom. Ông lập Phật giáo Nguyên thủy làm quốc giáo và khiến Lan Xang trở nên thịnh vượng. Trong vòng 20 năm hình thành, vương quốc bành trướng về phía đông đến Chăm Pa và dọc Dãy Trường Sơn.

Setthathirat trở thành quốc vương vào năm 1548, ông ra lệnh xây dựng That Luang, công trình nổi tiếng nhất của quốc gia của Lào.

Estupa-Pha-That-Luang.JPG
That Luang (diemthamquan.com)

Đến năm 1637, khi Sourigna Vongsa đăng cơ, Lan Xang bành trướng biên giới hơn nữa. Thời gian Sourigna Vongsa cai trị thường được đánh giá là thời hoàng kim của Lào. Đến khi ông mất, Lan Xang không có người kế vị và bị phân thành ba thân vương quốc: Luang Phrabang (Luông Pha Bang), Vientiane (Viêng Chăn) và Champasak (Xiêng Khoảng). Từ năm 1763 – 1769, các đội quân Miến Điện tràn vào miền Bắc Lào và sáp nhập Luang Phrabang, trong khi Champasak cuối cùng nằm dưới quyền bá chủ của Xiêm La.

800px-Sisavang_Vong_roi_de_Luang_Prahang_05362.jpg
Quốc vương Sisavang Vong (wikipedia.org)

Đến cuối thế kỷ 19, Luang Phrabang, Vương quốc Champasak và lãnh thổ Vientiane trở thành xứ bảo hộ của Pháp. Năm 1953, Quốc vương Sisavang Vong của Luang Phrabang trở thành quân chủ của một nước Lào thống nhất và Vientiane lại trở thành thủ đô.

Trong Chiến tranh thế giới II, Nhật Bản chiếm đóng Lào từ tay Pháp. Khi Nhật Bản đầu hàng, một số nhân vật dân tộc chủ nghĩa tại Lào tuyên bố Lào độc lập, song đến đầu năm 1946, người Pháp tái chiếm đóng và trao quyền tự trị hạn chế cho Lào.

Trong Chiến tranh Đông Dương, Đảng Cộng sản Đông Dương thành lập tổ chức kháng chiến Pathet Lào. Pathet Lào bắt đầu chiến tranh chống lực lượng thực dân Pháp với viện trợ của Việt Minh. Pháp duy trì quyền kiểm soát thực tế cho đến ngày 22/10/1953, khi Lào độc lập hoàn toàn với chính thể quân chủ lập hiến.

Lá quốc kỳ đầu tiên của Vương quốc Lào thống nhất từ năm 1952 – 1975 là một lá cờ nền đỏ với hình tượng một con voi 3 đầu màu trắng ở giữa, có nguồn gốc từ lá cờ của Vương quốc Luang Phrabang năm 1707. Đây chính là hình tượng của thần Erawan (thần Airavata trong Ấn Độ giáo) và được xem là biểu tượng quốc gia cổ xưa và nổi tiếng nhất của đất nước Lào. Voi trắng cũng là biểu tượng của hoàng gia Lào còn 3 cái đầu tượng trưng cho 3 vương quốc đã hợp thành vương quốc Lào gồm Viêng Chăn, Luông Pha Bang và Xiêng Khoảng. 3 đầu voi này được đặt trên bệ gồm 5 bậc tượng trưng cho luật pháp. Và ở trên đầu voi là nón hình chóp gồm 9 tầng là biểu tượng của ngọn núi vũ trụ Meru (tên gọi thần thánh của núi Himalaya).

900px-Flag_of_Laos_(1952-1975)
Quốc kỳ Vương quốc Lào (wikipedia.org)

1. Thần sấm sét Indra

Trong Ấn Độ giáo, Indra là thần sấm sét và bão tố (tương tự như thần Zeus và Thor) được tôn vinh như là đấng tạo hóa, người nâng bầu trời, như một vị thần của khí quyển, chi phối thời tiết và phân phối mưa, là một vị thần tối cao. Theo kinh Veda, Indra là con của Trời và Đất. Sau khi ra đời, nhờ uống rượu thần Soma mà Indra cao lớn phổng phao và có sức mạnh khủng khiếp. Cha mẹ ông thấy vậy, hoảng sợ bỏ chạy theo hai hướng khác nhau. Họ chạy mãi không ngừng, nên trời và đất mới cách xa nhau. Từ đó tới nay, thần Indra cai quản khoảng không ở giữa, tức trần gian.

Thần thường được miêu tả với một màu hung đỏ hay vàng kim và có cánh tay dài khổng lồ, được ban cho tính chất anh hùng, thường có đặc điểm ngang tàng, đa tình. Vào thời kỳ tiền Veda, thần cưỡi trên con voi trắng, lớn, có 4 ngà, 7 vòi được gọi là Airavata. Thần có 1000 con mắt (do bị lời nguyền của đạo sĩ Gotama), 4 tay, tay phải cầm chùy kim cương vajra sở hữu sức mạnh vô địch của sấm sét, một tay cưỡi voi và 2 tay còn lại cầm móc nhọn để thúc voi.

Indra_deva
Thần Indra (wikipedia.org)

Thần Indra ngoài ra còn được xem như là một vị thần chiến tranh, một biểu tượng của sự can đảm và sức mạnh, từng lãnh đạo các chư thiên (Devas) và các nhiên thần như Agni (lửa), Varuna (nước) và Surya (mặt trời) thời Veda trong cuộc chiến chống các ác thần Asura và Rakshas. Thần cũng được biểu trưng như là sự hủy diệt ‘những pháo đài đá bảo vệ thành đô’ của các Asura.

indra_god_of_thunder_lv2_by_diegogisbertllorens-d80c2rq
Chiến thần Indra (diegogisbertllorens.deviantart.com)
e288b85bbc996fe04eb57b149dba68f7
Cõi trời Svarga (pinterest.com)

Thần Indra là người anh em song sinh với thần lửa Agni, cư ngụ trên cõi trời Svarga trong những đám mây xung quanh núi Meru, thủ phủ là Amaravati. Những chiến binh thường được ngự ở cung điện của thần sau khi chết, nơi đó họ sống cuộc đời hoan lạc, không hề mảy may gặp phải việc buồn bã, đau đớn hay sợ hãi. Họ có thể nhìn ngắm những vũ nữ Apsara và nhạc công thiên đình Gandharva nhảy múa và vui đùa. Các nhiên thần, những nhà hiền triết cõi trời, những vị vua vĩ đại và các chiến binh đều trú ngụ nơi cung điện của thần.

Trong Rig-Veda, thần được gọi là Sakra, chiếm vị trí thứ nhất trong hàng ngũ 33 vị thần. Dù cho những văn bản ngày nay thường tán thành tên gọi Indra, các văn bản truyền thống Hindu ( như Veda, sử thi và chuyện cổ tích thần kỳ Ấn Độ) sử dụng Indra, Sakra và Vasava thay thế cho nhau và thường coi các tôn danh ấy là một.

Indra là một vị thần quốc gia của người dân Ấn Độ thời Veda và có đến 250 bài tụng ca dành riêng cho thần được ghi chép trong Rigveda. Tuy nhiên danh tiếng và vai trò của thần Indra không được thừa nhận trong Hindu giáo vào thời kỳ sau với sự nổi lên của tam vị nhất thể (Trimurti). Trong những thần thoại sau này, thần Indra rơi xuống hàng thứ 2, là thuộc cấp của bộ 3 tam vị nhất thể, nhưng lại là thủ lãnh của tất cả các thần.

indra1
Indra thống lãnh chư thần (detechter.com)

2. Voi thần Airavata

Voi thần Airavata là vật cưỡi và cũng được xem là biểu tượng của thần Indra, mang lại hòa bình, thịnh vượngphúc lành. Trong sử thi Ramayana, voi Airavata là con của nàng Iravati thần sông linh thiêng (con gái của nàng Kadru), còn theo Matangalila, Airavata được sinh ra cùng với 7 con voi đực và 8 con coi cái khi thần Brahma hát khúc thánh ca thiêng cho nửa vỏ trứng mà từ đó Garuda đã nở ra.

5376351031_0d3b2bccbd
Thần Indra cưỡi voi Airavata (unique-design.net)

Trong một huyền thoại khác, Airavata được tin rằng đã xuất hiện từ sự việc các vị thần Hindu khuấy biển sữa kéo dài trên 1000 năm và được Indra thu phục, sau đó cho voi canh gác ở lối vào cõi trời Svarga.

Samudra-Manthan-The-Churning-of-the-Ocean-of-Milk.jpg
Truyền thuyết khuấy biển sữa (hinduperspective.com)

Mối liên hệ giữa loài voi với nước và mưa được nhấn mạnh trong những huyền thoại về thần Indra, khi thần cưỡi voi Airavata tiêu diệt con rắn thần Vritra. Chú voi vĩ đại này vươn dài cái vòi của mình xuống nguồn nước ngầm dưới lòng đất và phun nó lên những đám mây trên không và từ đó thần Indra tạo ra những cơn mưa mát mẻ.

4b2765615eba596fa3545383227d39bd
Thần Indra tiêu diệt rắn Vritra (pinterest.com)

Trong Ấn Độ giáo, người ta tin rằng Indra và Airavata đứng đầu danh sách 8 vị thần phương hướng cùng 8 vật cưỡi bảo bộ cho 8 phương hướng trên la bàn, danh sách này như sau:

  • Hướng Đông: thần sấm sét Indra – cưỡi voi trằng Airavata
  • Hướng Đông Nam: thần lửa Agni – cưỡi cừu đực xanh
  • Hướng Nam: Diêm vương Yama – cưỡi trâu nước đen
  • Hướng Tây Nam: thần đau khổ Nirrta- cưỡi một chiến binh
  • Hướng Tây: thần nước Varuna – thủy quái (cá sấu) Makara
  • Hướng Tây Bắc: thần gió Vayu – cưỡi linh dương
  • Hướng Bắc: thần tài Kubera – cưỡi ngựa trắng
  • Hướng Đông Bắc: thần trí tuệ Ishana (một biến thể của thần Shiva) – cưỡi bò trắng
a79758b1c9ac996b26c864ba40ba9d9f.jpg
8 vị thần phương hướng (kamat.com)

3. Hình tượng voi châu Á

640px-Asian_elephant_-_melbourne_zoo
Voi châu Á (wikipedia.org)

Loài voi được sử dụng làm hình tượng của Airavata không nghi ngờ gì chính là loài voi châu Á trước đây còn được gọi là voi Ấn Độ. Đặc điểm nhận dạng của loài voi này là chúng có kích thước nhỏ hơn châu Phi, chiều cao từ 2-4m và cân nặng từ 3 000 đến 5 000kg. Voi châu Á cũng khác voi châu Phi ở chỗ lưng chúng còng hơn, tai nhỏ hơn, đầu có khối u chứ không thuôn như voi châu Phi. Chúng chỉ có một ‘ngón tay’ ở đầu vòi có thể cầm nắm được thay vì 2 ‘ngón’ đối với loài voi châu Phi. Ở dưới chân voi châu Á có 4 móng ở chân sau thay vì 3 móng và 19 cặp xương sườn thay vì 21 cặp ở voi châu Phi. Ngoài ra, không giống như voi châu Phi, voi cái châu Á không có ngà.

Voi trắng, hay voi bạch tạng, là một dạng voi hiếm, nhưng không phải là một loài riêng biệt. Trong tự nhiên chúng có màu hơi nâu đỏ hoặc hồng.

4. Trở thành biểu tượng quốc gia

Trong xã hội Ấn Độ, voi trắng được xem như vật mang đến điều tốt lànhthịnh vượng. Các vị vua sở hữu và sử dụng chúng trong chiến tranh như là dấu hiệu của vương triều đang hùng mạnh, vương quốc thái bình thịnh vượng. Voi là biểu tượng của quyền lực và sự giàu có vì chỉ các gia đình quý tộc và vua chúa xưa mới có voi, vì thế chúng chính là một biểu tượng của giai cấp, phân biệt giàu nghèo trong xã hội. Voi trắng đã được tôn kính trong nhiều thế kỷ ở các nước Đông Nam Á như Myanmar, Thái LanLào. Những con voi có màu sắc đặc biệt này được xem là dấu hiệu thiêng liêng của sự may mắn, bình ansự giàu có.

Lord_White_Elephant
Chỉ có giới quý tộc mới sở hữu được voi trắng (pinterest.com)

Vương quốc cổ xưa của người Lào là Lan Xang, nghĩa là ‘đất nước triệu voi’, được vua Phà Ngùm thành lập vào năm 1354. Cái tên ‘triệu voi’ ý không phải chỉ khi xưa nơi đây có nhiều loài voi sinh sống mà là cách nói ẩn dụ về cỗ máy chiến tranh kinh khủng thời bấy giờ của vua Phà Ngùm. Từ đó loài voi được chọn làm linh vật và Airavata, vua của các loài voi, trở thành biểu tượng quốc gia, vị thần bảo hộ đất nước của dân tộc Lào.

the-royal-procession-sompaseuth-chounlamany
Vương quốc cổ Lạn Xạng (pinterest.com)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A0o
http://en.wikipedia.org/wiki/Airavata

http://vi.wikipedia.org/wiki/Voi_tr%E1%BA%AFng

http://vi.wikipedia.org/wiki/Voi_ch%C3%A2u_%C3%81

https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%ACnh_t%C6%B0%E1%BB%A3ng_con_Voi_trong_v%C4%83n_h%C3%B3a#.E1.BA.A4n_.C4.90.E1.BB.99_gi.C3.A1o

http://giacngo.vn/nguyetsan/vanhoa/2015/04/25/167048/

http://ganjifa-kishor.com/Ashta%20Dikapala%20Ganjifa.htm

Advertisements

2 thoughts on “Lào: Voi thần 3 đầu Airavata

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s