Thổ Nhĩ Kỳ: Mặt trăng lưỡi liềm

Do nằm trên ranh giới giữa châu Âu và châu Á, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục chịu ảnh hưởng của rất nhiều nền văn hóa khác nhau. Chính vì thế mà biểu tượng Vầng trăng khuyết tại đây cũng mang tầng tầng lớp lớp những ý nghĩa khác nhau.

physical-location-map-of-turkey.jpg
(maphill.com)

Thổ Nhĩ Kỳ là quốc gia xuyên lục địa, phần lớn nằm tại Tây Á và một phần nằm tại Đông Nam Âu. Vị trí nằm tại nơi giao cắt giữa châu Âu và châu Á khiến Thổ Nhĩ Kỳ có tầm quan trọng địa chiến lược đáng kể.  Đế quốc lớn đầu tiên trong khu vực do người Hittite thành lập, tồn tại từ thế kỷ 18 – 12 TCN. Người Assyria sau đó chinh phục và định cư tại nhiều nơi của miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ từ 1950 – 612 TCN. Sau khi Đế quốc Hittite sụp đổ vào khoảng 1180 TCN, một dân tộc Ấn-Âu là Phrygia giành được uy thế tại đây cho đến khi vương quốc của họ bị người Cimmeria tiêu diệt vào thế kỷ 7 TCN.

10-facts-hittite-warriors-bronze-age_5.jpg
Người Hittite (pinterest.co.uk)

Bắt đầu từ khoảng 1200 TCN, người Hy Lạp định cư nhiều tại vùng duyên hải Anatolia. Nhiều thành phố quan trọng được họ lập ra, như Byzantium. Quốc gia đầu tiên được các dân tộc lân cận gọi là Armenia thuộc miền đông Thổ Nhĩ Kỳ từ thế kỷ 6 TCN. Đế quốc Achaemenes Ba Tư chinh phục Anatolia trong các thế kỷ 6 và 5 TCN, rồi thất thủ trước Alexander Đại đế vào năm 334 TCN, làm gia tăng tính đồng nhất văn hóa Hy Lạp trong khu vực. Sau đó Anatolia trở thành bộ phận của Cộng hòa La Mã vào khoảng giữa thế kỷ 1 TCN. Đến khoảng những thế kỷ đầu CN thì ngữ tộc Anatolia và văn hóa bản địa bị tuyệt diệt, phần lớn bị thay thế bằng ngôn ngữ và văn hóa Hy Lạp cổ đại.

cosaint1
Thánh Constantine I Đại đế (travelingtemplar.com)

Năm 324, Hoàng đế La Mã Constantine I lựa chọn Byzantium làm thủ đô mới của Đế quốc La Mã. Sau khi Theodosius I mất vào năm 395 và đế quốc bị phân chia vĩnh viễn giữa 2 con trai của ông, thành phố trở thành thủ đô của Đế quốc Đông La Mã và có tên gọi là Constantinopolis cho đến Hậu kỳ Trung Cổ.

Thế kỷ 11, người Thổ Seljuk bắt đầu thâm nhập Anatolia. Năm 1071, người Thổ Seljuk đánh bại người Đông La Mã trong trận Manzikert, khởi đầu Thổ hóa khu vực, chuyển đổi Anatolia từ khu vực chủ yếu Cơ Đốc giáo và tiếng Hy Lạp  sang chủ yếu Hồi giáo và tiếng Thổ.

rapid-seljuk-turks-cavalry.jpg
Người Thổ Seljuk (timetoast.com)

Năm 1243, quân đội Seljuk bị người Mông Cổ đánh bại, khiến quyền lực của Đế quốc Seljuk từ từ tan rã. Trong bối cảnh này, vương quốc của Osman I tiến triển thành Đế quốc Ottoman. Năm 1453, người Ottoman hoàn thành chinh phục Đế quốc Đông La Mã khi chiếm lĩnh Constantinopolis.

Quyền lực và thanh thế của Ottoman đạt đỉnh trong thế kỷ 16 và 17, đặc biệt là trong triều đại của Suleiman I. Suleiman I là nhà quân chủ nổi tiếng nhất châu Âu vào thế kỷ 16, là người đã đưa đế chế Ottoman lên tột đỉnh vinh quang về quân sự, chính trị và kinh tế. Ottoman thường xung đột với Đế quốc La Mã Thần thánh trong bước tiến vững chắc của mình. Tại phía Đông, người Ottoman thỉnh thoảng có chiến tranh với Safavid Ba Tư từ thế kỷ 16 – 18 do tranh chấp lãnh thổ và khác biệt tôn giáo.

Suleiman_(Civ5).jpg
Sultan Suleiman I (civilization.wikia.com)

Từ đầu thế kỷ 19 trở đi, Ottoman bắt đầu suy yếu, kích thước lãnh thổ cùng năng lực quân sự và thịnh vượng dần giảm đi. Ottoman tham gia Chiến tranh thế giới I bên phe Liên minh Trung tâm và cuối cùng chiến bại. Trong chiến tranh, người Armenia trong Đế quốc bị trục xuất từ miền Đông Anatolia đến Syria như một phần của Cuộc diệt chủng người Armenia. Phe Đồng Minh tìm cách phân chia Ottoman thông qua Hòa ước Sèvres 1923.

Mustafa_Kemal_Ataturk_looking_through_a_train_window_over_Turkish_flag.jpg
Mustafa Kemal, Tổng thống khai quốc của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ (wikipedia.org)

Phong trào Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ nổ ra dưới quyền lãnh đạo của Mustafa Kemal, Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ được tiến hành với mục tiêu hủy bỏ các điều khoản của Hòa ước Sèvres.

Năm 1922, các quân đội chiếm đóng bị trục xuất, và chính thể Thổ Nhĩ Kỳ chính thức chuyển giao từ Ottoman sang hệ thống chính trị Cộng hòa mới, chính thức bãi bỏ Đế quốc. Nước Cộng hòa được tuyên bố chính thức vào ngày 29/10/1923 tại thủ đô mới Ankara. Mustafa Kemal trở thành Tổng thống đầu tiên của nước Cộng hòa và sau đó tiến hành nhiều cải cách căn bản với mục tiêu chuyển đổi quốc gia Ottoman-Thổ Nhĩ Kỳ cũ thành một nước cộng hòa thế tục mới. Thổ Nhĩ Kỳ duy trì trung lập trong hầu hết Chiến tranh thế giới II, tuy nhiên tham gia trong giai đoạn cuối của chiến tranh bên phe Đồng Minh.

1. Biểu tượng của Hồi giáo?

Flags_panel_1
Quốc kỳ một số quốc gia Hồi giáo (easyfreeclipart.com)

Mặt trăng lưỡi liềm và ngôi sao 5 cánh thường xuất hiện trên quốc kỳ của các quốc gia Hồi giáo nên nhiều người tin rằng đây là biểu tượng của đạo Hồi. Thật ra, biểu tượng này không liên quan gì đến đạo Hồi mà nó có nguồn gốc từ rất xa xưa, từ thời người Thổ Nhĩ Kỳ Seljuk cổ đại ở vùng Trung Á. Họ đã bắt đầu thờ phụng vị thần Bầu trời tối cao Tengri và các vị thần mặt trời, mặt trăng khi họ còn du mục trên lưng ngựa qua các vùng Trung Á, Tây Á và Serbia. Trăng lưỡi liềm tượng trưng cho thần mặt Trăng Ay Ata còn ngôi sao tượng trưng cho thần Mặt trời Gun Ana. Những đồng xu được tìm thấy ở các nước Kyrgyzstan và Uzbekistan có niên đại vào năm 576-600 là bằng chứng cho thấy người Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại đã sử dụng biểu tượng này rất lâu từ trước khi đạo Hồi xuất hiện.

godsmongolian1
Các vị thần Thổ Nhĩ Kỳ cổ xưa (hình vẽ của hãng truyện tranh Marvel) (pinterest.com)

Trong thực tế, các cộng đồng Hồi giáo nguyên thủy từ thời Nhà tiên tri Muhammad đã không sử dụng bất kỳ một biểu tượng nào. Các đội quân Hồi giáo chỉ sử dụng các lá cờ màu trơn (đen, trắng hoặc xanh lá) với mục đích đơn giản là để phân biệt. Biểu tượng trăng lưỡi liềm và ngôi sao chỉ xuất hiện sau này vào thời đế quốc Ottoman, chứ biểu tượng này không phải là của đạo Hồi. Việc dựng một biểu tượng sẽ làm cho người Hồi dễ đi vào tội lỗi thờ cúng hình tượng cho nên điều này là tuyệt đối phải tránh. Đa số người Hồi giáo ý thức được việc này, họ phản đối việc dùng biểu tượng.Tuy nhiên, trong hàng trăm năm, Đế chế Ottoman đã thống trị thế giới Hồi giáo và qua hàng thế kỷ chiến đấu với cây Thánh giá của Thiên chúa giáo, biểu tượng trăng lưỡi liềm đã trở nên gắn liền với đạo Hồi và xuất hiện rất nhiều trên quốc kỳ của các quốc gia theo đạo Hồi để đối lập với biểu tượng chữ thập của các nước Thiên Chúa giáo. Trăng lưỡi liềm và ngôi sao tượng trưng cho quyền năng tối cao của các bậc thánh thần, sự tốt lànhhạnh phúc.

hattin
Các đội quân Hồi giáo thuở xưa (bên trái) (pinterest.co.uk)

2. Biểu tượng của thần Mặt trăng

Fearsome-Warrior-Phillip-II
Vua Phillip II (ravepad.com)

Năm 339 TCN, quân đội Macedonia hùng mạnh dưới quyền chỉ huy của Vua Phillip II (cha của Alexander Đại đế) đã nhiều lần đào đường hầm bao vây đánh Byzantium (sau gọi là Constantinople, nay là thành phố Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ), nhưng đều bị đẩy lùi. Một đêm nọ, quân đội Macedonia quyết định tập trung binh lực lợi dụng đêm tối đột kích vào thành. Nhưng suốt đêm đó, trên bầu trời bỗng có một vầng trăng lưỡi liềm rực sáng khác thường, làm lộ ra sự bố trí của quân đội Macedonia nên nhân dân trong thành lại một lần nữa đẩy lùi quân địch, bảo vệ được thành trì. Người ta cho rằng, vầng trăng đó chói sáng là bởi được nữ thần Mặt trăng Diana (thường được tạo hình là một thiếu nữ xinh đẹp với vầng trăng lưỡi liềm cài trên mái tóc hay cầm trên tay một chiếc liềm tượng trưng cho vầng trăng khuyết) trợ giúp. Để bày tỏ lòng biết ơn của mình, nhân dân Byzantium đã lấy hình trăng lưỡi liềm làm biểu tượng cho thành phố.

constantinople_by_snikola-d71dfvr
Thành Byzantium về đêm (pinterest.co.uk)
diana_wallpaper___league_of_legends_by_greev-d5b6h5t
Nữ thần Mặt trăng Diana (trong tựa game League of Legends) (pinterest.com)

Nữ thần Diana (trong tiếng La Mã có nghĩa là ‘trên trời’ hoặc ‘thiên thần’) là một nữ thần trong thần thoại La Mã, Diana là nữ thần săn bắn đồng thời là nữ thần Mặt Trăng và tượng trưng cho sự sinh sản. Diana thường được cho là bản sao của nữ thần săn bắn Artemis trong thần thoại Hy Lạp.

1ca1bc797e8bfb1fc578172271c0aaf2
Nữ thần Artemis (pinterest.com)

Nữ thần này thường xuất hiện cùng các loài động vật hoang dã và trong các khu rừng, nàng có sức mạnh siêu nhiên, có thể nói chuyện với các loài động vật và kiểm soát chúng. Diana cùng với Minerva (nữ thần trí tuệ Athena) và Vesta (nữ thần gia đình Hestia) được biết đến như những nữ thần đồng trinh, những người đã thề không bao giờ kết hôn và là một trong biểu tượng của phụ nữ. Khi thành phố đổi tên thành Constantinople và cải đạo theo Thiên Chúa giáo vào năm 330, trăng lưỡi liềm trở thành biểu tượng khác của sự trong trắng là Đức Mẹ Đồng Trinh Maria.

3. Trở thành biểu tượng của đế chế 

Vào thời kỳ Đế quốc Ottoman, biểu tượng trăng lưỡi liềm một lần nữa đóng một vai trò quan trọng.

osman-gazi-
Sultan Osman I (wikipedia.org)

Tên gọi Ottoman có nguồn gốc từ Sultan (cách gọi vua Hồi giáo) Osman I, người đã khai sáng đế chế Hồi giáo Ottoman hùng mạnh vào năm 1299 với cương thổ trải dài từ Trung Đông đến một số quốc gia Đông Âu ngày nay. Trong khi các vương quốc khác của người Thổ Nhĩ Kỳ còn phải bận tâm với các mâu thuẫn nội bộ, Osman đã có thể mở rộng biên giới của khu định cư Ottoman về phía rìa của Đế quốc Byzantine. Danh tiếng của ông cũng được đánh bóng trong câu chuyện thời Trung đại của người Thổ Nhĩ Kỳ, được biết dưới tên gọi ‘Giấc mơ của Osman’.

Zonaro_GatesofConst
Mehmed II tiến vào Constantinople (pinterest.com)

Theo truyền thuyết, một đêm nọ Osman I đã nằm chiêm bao thấy một vầng trăng lưỡi liềm đi qua bầu trời từ Đông sang Tây chiếu sáng khắp trần gian. Cho rằng đây là điềm lành báo rằng đế quốc do ông tạo dựng sẽ trở thành một đế chế vĩ đại, ông bèn dùng trăng lưỡi liềm làm biểu tượng của đế quốc Ottoman, đồng thời cũng mang biểu tượng này chế định làm quốc kỳ của vương quốc.

Đến năm 1453, Sultan Mehmed II cuối cùng cũng chinh phục được thành Constantinople, sát nhập châu Âu cùng nhiều vùng của châu Á vào Đế quốc Ottoman. Mehmed II còn cải tiến sức mạnh quân sự bằng cách trang bị thêm súng cầm tay và các loại súng lớn, tạo hệ thống quản lý cho thể chế của 1 nhà nước Ottoman phát triển. Trăng lưỡi liềm trở thành biểu tượng cho Đế chế Thổ Nhĩ Kỳ, cùng đội quân xâm lược của Đế chế Ottoman đi chinh phục khắp thế giới. Ở thời kỳ đỉnh cao, Đế chế Ottoman trải dài trên 3 châu lục và gồm nhiều nền văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ.

Ottoman_flag
Quốc kỳ đế quốc Ottoman (wikipedia.org)

Ngôi sao 5 cánh được thêm vào từ thời Sultan Selim III năm 1793, ngôi sao 5 cánh được xác lập vào thời kỳ cải cách Tanzimat vào năm 1844 và có tài liệu cho rằng đó là hình ảnh biểu thị sự kết hợp giữa Mặt trăng và sao Kim, thời điểm mà người Babylon Hồi giáo tin rằng họ đã hiểu được những thông điệp mà các thánh thần truyền tới họ.

Vầng trăng lưỡi liềm và ngôi sao trên quốc kỳ ngày nay của Thổ Nhĩ Kỳ mang ý nghĩa là đất nước này kế thừa các truyền thốngsức mạnh của Đế quốc Ottoman thuở xưa. Một số quốc gia theo đạo Hồi khác cũng sử dụng hình ảnh mặt trăng lưỡi liềm và ngôi sao làm biểu tượng quốc gia của mình:

Seal_of_Mauritania
Mauritania (wikipedia.org)
Libya_PM_logo
Libya (wikipedia.org)
State_emblem_of_Pakistan.jpg
Pakistan (wikipedia.org)
Coat_of_arms_of_Maldives.jpg
Maldives (wikipedia.org)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3

http://en.wikipedia.org/wiki/Star_and_crescent

http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=773725

http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3_Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3

http://islam.about.com/od/history/a/crescent_moon.htm

http://vi.wikipedia.org/wiki/Diana_(th%E1%BA%A7n_tho%E1%BA%A1i)

http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman

 

 

Advertisements

8 thoughts on “Thổ Nhĩ Kỳ: Mặt trăng lưỡi liềm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s