Peru: Thần ưng Andes

Đại diện cho thần Mặt trời Inti bảo hộ cho Đế chế Inca, thần ưng Andes là niềm tự hào về nguồn gốc của một loạt các nước Nam Mỹ từng là một phần lãnh thổ của Đế chế cổ xưa này tại Nam Mỹ.

physical-location-map-of-peru.jpg
(maphill.com)

Lãnh thổ Peru là quê hương của nhiều nền văn hóa cổ đại, trải dài từ văn minh Norte Chico- một trong các nền văn minh cổ xưa nhất trên thế giới đến Đế quốc Inca hùng mạnh vào thế kỷ 15. Dưới thời trị vì của Pachacuti, vương quốc Cusco nhỏ bé đã trở mình thành Đế chế Inca rộng lớn. Pachacuti đã bắt đầu một thời kỳ chinh phục các lãnh thổ khác kéo dài trong 3 thế hệ, mở rộng Đế chế Inca đến gần toàn bộ phía Tây của Nam Mỹ và xây dựng thành phố trên núi Machu Picchu. Pachacuti còn thường được xem là người đã mở đầu và phát triển tín ngưỡng thờ thần Mặt trời Inti.

Pachacuti_(Civ5).jpg
Pachacuti (civilization.wikia.com)
1200px-Portrait_of_Francisco_Pizarro.jpg
Francisco Pizarro (wikipedia.org)

Tháng 12/1532, một toán conquistador dưới quyền chỉ huy của Francisco Pizarro đánh bại và bắt giữ Hoàng đế Inca Atahualpa. 10 năm sau, Vương quốc Tây Ban Nha thiết lập Phó vương quốc Peru để quản lý hầu hết các thuộc địa tại Nam Mỹ của họ.

Vào đầu thế kỷ 19, trong khi hầu hết Nam Mỹ bị cuốn vào các cuộc chiến giành độc lập, thì Peru vẫn là một thành trì của những người bảo hoàng. Peru chỉ giành được độc lập sau khi bị chiếm đóng do chiến dịch quân sự của lãnh tụ José de San Martín của Argentina và Simón Bolívar của Venezuela. Trong những năm đầu Cộng hòa, đấu tranh cục bộ nhằm giành quyền lực giữa các lãnh đạo quân sự khiến cho chính trị bất ổn định.

a12.jpg
José de San Martín và Simón Bolívar, 2 lãnh tụ giải phóng Nam Mỹ khỏi thực dân Tây Ban Nha (wikipedia.org)

Từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16, người da đỏ Inca tại Nam Mỹ đã làm chủ một vương quốc rộng lớn có mức độ tổ chức cao, trải dài từ Ecuador ngày nay cho đến Chile và Argentina, gọi là đế quốc Inca với nền văn minh Andes phát triển rực rỡ. Trung tâm văn hóa, kinh tế và tế lễ của Đế quốc Inca là thủ đô Cuzco, thuộc Peru ngày nay. Những quốc gia khi xưa thuộc Đế quốc Inca ngày nay được mệnh danh là ‘Những xứ Andes’ và biểu tượng quốc gia của những đất nước này, tiêu biểu là Peru, cũng kế thừa từ Đế chế Inca: Thần ưng Andes.

620px-Escudo_de_la_República_Peruana_(1821-1825)
Quốc huy đầu tiên của Peru (wikipedia.org)
664px-Coat_of_arms_of_Bolivia.svg
Quốc huy Bolivia (wikipedia.org)
590px-Coat_of_arms_of_Colombia
Quốc huy Colombia (wikipedia.org)
Coat_of_arms_of_Chile.svg
Quốc huy Chile (wikipedia.org)
Coat_of_arms_of_Ecuador
Quốc huy Ecuador (wikipedia.org)

1. Chúa tể bầu trời Nam Mỹ

Thần ưng Andes hay còn gọi là Kền kền khoang cổ là một loài chim thuộc Họ Kền kền Tân thế giới. Có tên gọi như vậy vì chúng phân bố ở Nam Mỹ trong dãy núi dài nhất thế giới Andes. Chúng là những con chim có sải cánh hùng vĩ dài tới 3.1m và chiếc mỏ sắc nhọn cực kỳ mạnh mẽ.  Ở phía Bắc, phạm vi của Thần ưng Andes bắt đầu ở Venezuela và Colombia, sau đó tiếp tục về phía Nam dọc theo dãy Andes ở Ecuador, Peru, và Chile, thông qua Bolivia và phía Tây Argentina.

DSC_3675
Thần ưng trên bầu trời (animalsmix.com)

Thần ưng Andes có thân hình đồ sộ, được coi là loài chim bay được lớn nhất thế giới. Chúng có chiều dài thân lên đến 1.3m, nặng 13kg, cánh dài 3m, đuôi cứng, thích hợp cho việc bay lượn trên các dãy núi có độ cao lên đến 5000 m trên mực nước biển, nơi không khí rất loãng và áp suất thấp.

Andean-Condor-Bolivia-National-Bird
Thân hình lớn nhất trong các loài chim bay (justfunfacts.com)

Dù là kền kền, nhưng chúng không có quan hệ họ hàng gần với các loài kền kền Cựu thế giới, dù chúng có nhiều điểm giống nhau, đều ăn xác chết. Do tập tính chui rúc vào ăn xác thối nên các loài kền kền đều có đặc điểm đầu hói, trụi lông. Chúng là loài có khứu giác rất tốt, khác với kền kền Cựu thế giới, chỉ có thị giác tốt mà thôi. Chúng định vị xác thối bằng việc phát hiện mùi của ethyl mercaptan trong không khí, một chất khí do xác chết đang phân hủy tỏa ra, do vậy chúng thích các khu vực tương đối mở, không có rừng, cho phép nó phát hiện ra xác chết động vật từ không khí.

andean-condor
Cái đầu hói và mỏ quặp do ăn xác thối (taringa.net)

Chúng có móng vuốt yếu, không thích hợp cho việc quắp con mồi bay lên không trung. Điều kỳ lạ nữa là Thần ưng Andes không có cơ quan âm thanh của loài chim, vì thế, âm thanh phát ra của chúng chỉ hạn chế ở những tiếng lầu bầu và xì xì hiếm khi xảy ra. Mỏ của chúng hơi cong và tương đối yếu khi so sánh với mỏ của các loài chim săn mồi khác. Nó chỉ thích nghi với việc xé lớp thịt yếu của xác chết đã phân hủy, chứ không phải thịt tươi. Thần ưng Andes có tập tính bất thường là bài tiết nước tiểu vào phần có vảy trên hai chân để làm mát chúng bằng cách bốc hơi.

2. Trong văn hóa Andes

ba3b450a67241a2c752ecbb9235d0bdf
Thần ưng trong nghệ thuật Andes (metmuseum.org)

Thần ưng Andes đóng một vai trò quan trọng trong văn học dân gian và thần thoại của nền văn minh Andes, chúng đã xuất hiện trong nghệ thuật Andes kể từ năm 2 500 TCN. Người Inca tin rằng Thần ưng chở mặt trời trên lưng bay lên bầu trời vào mỗi buổi sáng và là sứ giả của các vị thần. Nó biểu hiện cho sức mạnh, quyền lực và sức khỏe, gắn liền với Thần Mặt Trời và là loài chim thống trị thế giới thiên đàng. Có những niềm tin cho rằng xương và nội tạng của Thần ưng sở hữu sức mạnh chữa bệnh phi thường, do đó đã dẫn đến việc săn bắn loài chim này.

Trong lễ hội Máu hay Yawar Fiesta ở Peru, một con Thần ưng sẽ được cột chặt vào lưng con bò rừng đang giận dữ trước mặt đám đông khán giả. Con bò sau đó sẽ cố gắng tống khứ con chim ra khỏi lưng nó, trong khi con Thần ưng khổng lồ cứ nhằm 2 mắt của đối thủ mà tấn công. Đối với người dân Peru, lễ hội này là sự tái hiện cuộc đấu tranh vô cùng đẫm máu giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của Tây Ban Nha, vì họ tin rằng Thần ưng là vị thần Inca từ trên trời xuống trần gian để chiến đấu cho tự do của họ và con bò rừng đại diện cho sức mạnh của quân xâm lược người Tây Ban Nha.

Yawar-Fiesta-500x330
Lễ hội Yawar Fiesta (rove.me)

Người ta tin vào số mạng trong cuộc chiến đấu giữa Thần ưng và con bò rừng trong lễ hội. Nếu bất cứ sự tổn hại nào xảy đến cho chú chim, dân làng tin đó là điềm gở trong năm. Những con Thần ưng được thả ngay sau khi lễ hội Yawar Fiesta kết thúc nhưng không ai biết số phận của chúng sẽ như thế nào sau nhiều tuần lễ bị giam cầm và chiến đấu với bò rừng. Sau cuộc chiến kéo dài khoảng 30 phút – người ta nhìn thấy máu vương vãi khắp đấu trường mà không biết là máu của chim hay của bò rừng.

3. Lời tiên tri về Đại bàng và Thần ưng

Đại bàng và Thần ưng là một lời tiên tri Amazon cổ xưa cho rằng xã hội loài người sẽ tách thành 2 con đường, một là của Đại bàng, và một là của Thần ưng. Con đường của Thần ưng là con đường của trái tim, trực giác, và tính nữ. Còn con đường của Đại bàng là con đường của lí trí, nền công nghiệp, và tính nam.

Lời tiên tri nói rằng những năm 1490 sẽ bắt đầu một giai đoạn 500 năm khi mà người Đại bàng sẽ trở nên mạnh mẽ và gần như xóa sổ những người Thần ưng. Điều này có thể được chứng minh qua cuộc chinh phục châu Mỹ và tàn sát các dân tộc bản địa trong 500 năm tiếp theo. Lời tiên tri cũng nói rằng trong khoảng thời gian 500 sau đó, bắt đầu từ năm 1990, loài Đại bàng và Thần ưng sẽ chia sẻ bầu trời và bay lượn cùng nhau, và tạo ra một tầng cao mới của ý thức nhân loại. Lời tiên tri này là một niềm tin của các dân tộc Nam Mỹ về sự phát triển của đất nước sẽ có thể đến một lúc nào đó sánh vai ngang hàng với các quốc gia châu Âu và Bắc Mỹ.

7076981_orig
Đại bàng vs. Kền kền (mysticlandsperu.com)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_%C6%B0ng_Andes

https://en.wikipedia.org/wiki/Andean_condor

http://khoahoc.tv/khampha/the-gioi-dong-vat/47664_than-ung-andes-chua-te-bau-troi-nam-my.aspx

http://antg.cand.com.vn/do-day/Peru-Doc-dao-Le-hoi-Mau-309179/

https://vi.wikipedia.org/wiki/Andes

https://vi.wikipedia.org/wiki/Peru

https://en.wikipedia.org/wiki/Pachacuti

Advertisements

3 thoughts on “Peru: Thần ưng Andes

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s