Trung Quốc: Con rồng Trung Hoa

Người Trung Quốc xem Tam Hoàng Ngũ Đế là tổ tiên, nhận mình là ‘con cháu của rồng’, huyền thoại vè nguồn gốc dân tộc này dẫn tới việc sử dụng hình ảnh con rồng Trung Hoa như một biểu tượng của quyền lực, sức mạnh của đế quốc và Hoàng đế Trung Hoa.

physical-location-map-of-china.jpg

Trung Quốc, còn được gọi là Trung Hoa Đại lục để phân biệt với Đài Loan, 2 đặc khu hành chính MacauHong Kong, là quốc gia nằm tại Đông Á. Đây là quốc gia đông dân cư nhất và có diện tích lục địa lớn thứ 2 trên thế giới.

20141225-tiet-lo-bat-ngo-ve-ngoai-hinh-that-cua-tan-thuy-hoang-5
Hoàng đế Tần Thủy Hoàng

Lịch sử Trung Quốc bắt nguồn từ một trong những nền văn minh cổ nhất thế giới, phát triển tại lưu vực phì nhiêu của Hoàng Hà tại bình nguyên Hoa Bắc. Các văn bản ghi chép lịch sử của Trung Quốc được tìm thấy có niên đại cổ nhất là từ đời nhà Thương (khoảng 1700-1046 TCN), mặc dù một vài văn bản khác khẳng định rằng triều đại nhà Hạ đã tồn tại trước đó. Sau đó là nhà Chu, triều đại tồn tại khoảng 800 năm, lâu hơn bất cứ một triều đại nào khác trong lịch sử Trung Quốc. Một số phong tục văn hóa, văn học và triết học được phát triển mạnh trong suốt thời kỳ này.

Năm 221 TCN được coi là năm Trung Quốc bắt đầu thống nhất trở thành một đế chế rộng lớn, với vị Hoàng đế nổi tiếng Tần Thủy Hoàng Doanh Chính cai trị, đánh dấu sự khởi đầu của đế quốc Trung Hoa. Vào thời kỳ này, Tần Thủy Hoàng cho xây dựng Vạn lý trường thành để bảo vệ đất nước khỏi các tộc người phương Bắc. Ông cho thống nhất chữ viết, các đơn vị đo lường và tiền tệ.

the-great-wall-of-china-is-falling-apart.jpg
Vạn Lý Trường Thành
bi-quyet-nao-giup-luu-bang-doat-thien-ha-mot-cach-tai-tinh-hinh-4.jpg
Hán Cao Tổ, Lưu Bang

Năm 202 TCN, Lưu Bang, một lãnh tụ khởi nghĩa chống lại sự cai trị của nhà Tần, đã đánh bại kẻ thù dũng mãnh của mình là Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ. Ông lên ngôi Hoàng đế. Do từng được phong ở đất Hán Trung, ông đặt tên triều đại của mình là Hán, mà người đời sau gọi là vương triều Lưu Hán. Kéo dài 4 thế kỷ, nhà Hán được xem như là Triều đại huy hoàng nhất trong lịch sử Trung Quốc. Cho đến ngày nay, nhóm dân tộc chiếm phần lớn dân số Trung Quốc cũng tự cho mình là người Hán, và chữ viết Trung Quốc cũng được xem là chữ Hán.

Năm 220, nhà Ngụy được thành lập, bắt đầu giai đoạn Tam quốc. Về mặt quân sự, Ngụy là mạnh nhất trong số 3 nước Ngụy, Thục, Ngô. Năm 263, Ngụy đánh chiếm Thục, chỉ còn lại Ngô làm đối thủ. Sau đó vua Ngụy bị quyền thần họ Tư Mã thao túng và chính thức đoạt ngôi năm 265. Tư Mã Viêm nối chức cha ông phế vua Ngụy lập ra nhà Tấn, tức là Tấn Vũ Đế (265-290). Năm 280, Tấn Vũ đế chinh phục nốt nước Ngô. Trung Quốc lại được thống nhất, và Tấn Vũ đế mở rộng quyền lực của mình về phía bắc đến trung tâm Triều Tiên và phía nam đến hết An Nam (Việt Nam).

Three_Kingdoms-Romance_of_The_Three_Kingdoms_XII.jpg
Thời đại Tam Quốc: Ngụy – Thục – Ngô
TangTaizong.jpg
Đường Thái Tông, Lý Thế Dân

Năm 581, một quý tộc người Hán là Dương Kiên đã chiếm lấy quyền lực, lên ngôi hoàng đế, lập nên nhà Tùy. 9 năm sau, ông thống nhất toàn bộ Trung Quốc sau gần 300 năm phân liệt thời Ngũ Hồ loạn Hoa và Nam Bắc triều. Năm 618, cuộc nội chiến kết thúc, Đường quốc công Lý Uyên là người thắng trận. Ông tái thống nhất Trung Quốc, mở đầu thời đại nhà Đường và được tôn xưng là Đường Cao Tổ. Năm 626, Lý Uyên nhường ngôi cho Lý Thế Dân, người mà về sau đã đưa đất nước Trung Quốc quay trở lại thời thịnh vượng và vàng son.

Nhà Đường bị gián đoạn một thời gian ngắn khi Nữ hoàng đế Võ Tắc Thiên nắm lấy quyền hành và lập ra nhà Võ Chu (690 – 705). Bà là nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Wu_Zetian_(Civ5)
Nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc, Võ Tắc Thiên
Song_Taizu.jpg
Tống Thái Tổ, Triệu Khuông Dận

Năm 907, một lãnh chúa là Chu Ôn lật đổ ngai vàng nhà Đường và lập lên triều Lương, 1 trong 5 triều đại ngắn ngủi kế tiếp nhau thống trị bắc Trung Quốc trong nửa thế kỷ: Hậu Đường (923-936), Hậu Tấn (936-947), Hậu Hán (947-950), Hậu Chu (951-959). Năm 960, trong khi Trung Quốc ở vào tình trạng rối ren, vị tướng phụ trách an ninh nơi cung cấm ở thủ đô mới Khai Phong là Triệu Khuông Dận nhân khi vua nhà Hậu Chu mới lên ngôi còn bé, bèn làm binh biến lên làm vua. Ông lập ra Nhà Tống.

YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg
Nguyên Thế Tổ, Hốt Tất Liệt

Năm 1206, Thành Cát Tư Hãn thống nhất các bộ lạc tại phía bắc sa mạc Gobi, lập nên Đại Mông Cổ Quốc. Năm 1271, vó ngựa Mông Cổ tiến tới đại lục Trung Hoa, Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt lập nên nhà Nguyên, là triều đại dân tộc thiểu số đầu tiên hoàn thành sự nghiệp thống nhất Trung Quốc. Không giống như các vương triều chinh phục khác, triều Nguyên không đề cao văn hóa của mình mà tích cực hấp thụ văn hóa Trung Hoa, đồng thời sử dụng văn hóa Tây Á và văn hóa Trung Hoa, song cũng đề xướng chủ nghĩa người Mông Cổ ở vị trí tối cao.

chu.jpg
Minh Thái Tổ, Chu Nguyên Chương

Sự chống đối của người Trung Quốc với sự cai trị Mông Cổ tăng lên. Người Mông Cổ không chỉ khác người Trung Quốc ở ngôn ngữ mà còn ở cách ăn mặc và các thói quen khác, và người Trung Quốc coi người Mông Cổ là mọi rợ. Năm 1387 – sau hơn 30 năm chiến tranh – Chu Nguyên Chương, một nhà sư Phật giáo và là một chú bé từng là ăn mày đã giải phóng toàn bộ Trung Quốc và lập ra một triều đại mới – nhà Minh, được xem như triều đại cuối cùng do người Hán kiến lập trong lịch sử Trung Quốc.

320px-清_佚名_《清太祖天命皇帝朝服像》
Thanh Thái Tổ, Nỗ Nhĩ Cáp Xích

Triều đại nhà Thanh là triều đại phong kiến cuối cùng của Trung Quốc, do dòng họ Ái Tân Giác La (Aisin Gioro) ở Mãn Châu thành lập. Triều đại này từng được tộc người Nữ Chân (đứng đầu bởi Nỗ Nhĩ Cáp Xích) xây dựng với quốc hiệu Đại Kim vào năm 1616 tại Mãn Châu – sử sách gọi là nhà Hậu Kim. Cho đến năm 1636, Hoàng Thái Cực đổi quốc hiệu thành Đại Thanh và mở rộng lãnh thổ vào lục địa Đông Á cũng như các khu vực xung quanh. Nhà Thanh bị Đảng Dân Quốc lật đổ trong Cách mạng Tân Hợi năm 1911. Sau khi Nhật Bản chiến bại trong Chiến tranh thế giới II, Đảng Cộng sản đánh bại Quốc dân đảng và thiết lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Bắc Kinh còn Đảng Quốc dân dời chính phủ Trung Hoa Dân Quốc đến thủ đô hiện hành là Đài Bắc, Đài Loan.

Lá cờ nhà Thanh được thông qua vào cuối thế kỷ thứ 19, thường được gọi là ‘Hoàng Long Kỳ‘, được xem là lá quốc kỳ đầu tiên của Trung Quốc. Hình ảnh trung tâm của lá cờ là một con rồng xanh đang vươn tới một viên hỏa ngọc, biểu tượng cho uy quyềnsức mạnh bật nhất của Trung Quốc.

tinhhoa.net-MOlb7E-hoc-gia-nha-thanh-tra-gia-vi-quan-niem-sai-lam
Hoàng Long Kỳ
533px-Twelve_Symbols_national_emblem_of_China.jpg
Quốc huy Trung Hoa Dân Quốc từ năm 1913–1928

Tại Hong Kong, con rồng là biểu tượng của khu vực này dưới thời thuộc Anh và ngay cả sau này, khi chính phủ Hong Kong quảng bá thành phố này là một thành phố Thế giới của châu Á năm 2001.

800px-Coat_of_arms_of_Hong_Kong_(1959-1997).jpg
Huy hiệu Hong Kong năm 1997
461px-BrandHK.jpg
Biểu tượng quảng bá Hong Kong năm 2001

1. Biểu tượng của Thiên Tử

Khác với con rồng phương Tây, một sinh vật có hình dạng giống thằn lằn và thường đại diện những sức mạnh xấu xa, hình tượng rồng tại Trung Quốc được tôn sùng như một linh vật biểu tượng cho sức mạnh, quyền lực sự may mắn. Theo truyền thuyết phương Đông, rồng Trung Hoa có các bộ phận trên cơ thể giống các loài vật có thật: thân và cổ rắn, vảy cá chép (81 vảy dương và 36 vảy âm), đầu cá sấu, sừng hươu, bụng sò, mắt quỷ, móng đại bàng, bờm sư tử, bàn chân của hổ và tai của bò. Rồng có thể bay trong mây hoặc ẩn trong nước và phun nước tạo mưa bão, lụt lội.

chinese_dragon_05
Rồng Trung Hoa

Người Trung Hoa cổ tự nhận mình là ‘hậu duệ của rồng’ vì theo truyền thuyết Tam Hoàng Ngũ Đế của Trung Quốc, các vị thủy tổ của người Trung Quốc đều có liên quan chặt chẽ với rồng:

  • Anonymous-Fuxi_and_Nüwa2.jpg
    Phục Hy và Nữ Oa

    Phục Hy là một vị thần trong các thần tích Trung Hoa, ông thường được xem là người đầu tiên và đứng đầu trong các thuyết về Tam Hoàng Ngũ Đế của lịch sử Trung Quốc, cùng với ông, trong Tam Hoàng còn có Nữ Oa và Thần Nông. Theo quan niệm cổ của người Trung Hoa, Phục Hy là anh và cũng là chồng của Nữ Oa. Trong văn hóa Trung Hoa, ông là một hình tượng lớn và nổi tiếng vì người Trung Hoa cho rằng Phục Hy là người sáng lập của văn minh Trung Hoa. Ông được cho là người phát minh ra chữ viết, nghề đánh bắt cá, và bẫy thú. Ông cũng là người nổi tiếng với nhiều bộ sách về dịch lý. Về hình dạng, ông (cũng như Nữ Oa) thường được mô tả là thân rồng đầu người, hoặc thân rắn đầu người, nhân thế được người đời sau xưng là Long t.

  • yandi1
    Viêm Đế (Thần Nông)

    Viêm Đế, còn được gọi là Thần Nông, là vị vua huyền thoại của các dân tộc chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa, là một trong Tam Hoàng và cũng được xem là một anh hùng văn hóa Trung Hoa. Theo truyền thuyết, Viêm Đế sống cách đây khoảng 5000 năm và là người đã dạy dân nghề làm ruộng, chế ra cày bừa và là người đầu tiên đã làm lễ Thượng Điền và Hạ Điền, cũng như nghề làm thuốc trị bệnh. Viêm Đế được sinh ra do thần giao cách cảm của mẹ mình với một con rồng.

  • Yellow_Emperor
    Hoàng Đế

    Hoàng Đế là vị vua huyền thoại và anh hùng văn hóa Trung Quốc, được coi là thủy tổ của mọi người Hán, là một trong Ngũ Đế. Theo huyền sử Trung Quốc thì ông trị vì trong khoảng năm 2698 – 2599 TCN và là người sáng lập ra nền văn minh Trung Quốc. Theo truyền thuyết, việc Hoàng Đế rút về phía Tây tại trận Trác Lộc đánh bại thủ lĩnh Xi Vưu là mốc sự kiện hình thành người Hán. Vào cuối triều đại của mình, Hoàng Đế đã hóa thân bất tử thành một con rồng và bay lên Thiên đình.

乾隆皇帝老年肖像
Vua Càn Long

Kể từ khi người Trung Quốc xem Tam Hoàng Ngũ Đế như tổ tiên của họ như trong thành ngữ ‘Viêm Hoàng tử tôn’ (con cháu Viêm Hoàng), họ cũng nhận mình là ‘con cháu của rồng’. Huyền thoại này cũng góp phần ảnh hưởng tới việc sử dụng hình ảnh con rồng Trung Hoa như một biểu tượng của quyền lựcsức mạnh đế quốc. Vị vua sáng lập ra triều đại nhà Hán là Lưu Bang cũng tự nhận rằng ông đã được sinh ra sau khi mẹ ông thụ thai với một con rồng.

Từ đó, con rồng trở thành biểu tượng của Hoàng đế Trung Hoa, với chữ long được ghép với các danh từ khác như ‘long thể’, ‘long bào’, ‘long sàn’… Trong nhiều truyền thuyết, một vị vua tương lai khi sinh ra sẽ có một vết bớt hình con rồng. Đặc biệt, chỉ có duy nhất loài rồng có 5 ngón là được Hoàng đế sử dụng, còn các Vương gia chỉ được sử dụng hình rồng 4 ngón trong khi các đại thần dùng hình rồng 3 ngón.

2. Nguồn gốc

C-shaped_jade_dragon
Long ngọc hình chữ C

Nguồn gốc của rồng Trung Hoa là không nhất định. Sự xuất hiện của những con rồng trong văn hóa Trung Quốc quay trở lại hàng ngàn năm vào thời kỳ đồ đá mới với sự phát hiện một bức tượng rồng có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 5 TCN từ văn hóa Ngưỡng Thiều (Yangshao) tại Hà Nam vào năm 1987,  và ngọc phù ở dạng hình chữ C được khai quật từ văn hóa Hồng Sơn (Hongshan) khoảng năm 4700-2900 TCN.

Hình thức con rồng cuộn lại đóng một vai trò quan trọng trong nền văn hóa sơ khai của Trung Quốc. Các chữ viết cho  từ ‘long’ trong các văn bản sớm nhất của Trung Quốc cũng có hình thức tương tự ở dạng cuộn, và các bùa hộ mệnh ngọc rồng sau này trong đời nhà Thương cũng như vậy. Người Trung Quốc cổ đại gọi xương khủng long khai quật được là xương rồng và dân làng ở miền Trung Trung Quốc từ lâu đã khai quật được hóa thạch ‘xương rồng’ để sử dụng trong y học cổ truyền và vẫn tiếp tục đến ngày nay.

3. Rồng trong văn hóa Trung hoa

Trong văn hóa Trung Hoa ngày nay, rồng chủ yếu được sử dụng cho mục đích trang trí và làm biến dạng hình dạng con rồng là điều cấm kỵ. Nhiều hình ảnh của con rồng Trung Hoa vẽ một viên ngọc rực lửa dưới cằm hoặc trong móng vuốt của chúng. Viên ngọc tượng trưng cho năng lượng tinh thần, trí tuệ, sự thịnh vượng, sức mạnh, sự bất tử, sấm sét hoặc Mặt trăng. Nghệ thuật Trung Quốc thường vẽ một đôi rồng cùng đuổi theo hoặc chiến đấu giành lấy viên ngọc, gọi là ‘Lưỡng long tranh châu’ hoặc ‘Lưỡng long chầu nguyệt’.

luong-long-tranh-chau-5103-Small-1024x675
Lưỡng long tranh châu (tranh thêu của XQ sử quán)

Rồng có mối liên kết chặt chẽ với nước trong tín ngưỡng dân gian Trung Hoa. Chúng được xem là những người cai quản các dòng chảy của nước như thác nước, sông, biển… khi chúng xuất hiện sẽ có lốc xoáy và vòi rồng trên mặt nước. Ban đầu, rồng được xem là loài vật nhân từ và khôn ngoan nhưng đạo Phật đã giới thiệu khái niệm về sự xấu xa của một số con rồng. Họ cho rằng loài rồng cũng giống như nước, có thể tàn phá bằng lũ lụt, sóng biển, bão tố và rằng những cơn lũ lụt tồi tệ nhất xảy ra là do một người phàm chọc giận một con rồng.

tuhailongvuong
Tứ Hải Long Vương

Những con rồng cai quản nước và thời tiết được gọi là Long Vương, thường được mô tả với mình người, mặc long bào, đầu rồng đội long mão, sống trong các cung điện làm bằng pha lê. Theo thần thoại Trung Hoa, có 4 vị Long Vương, mỗi vị cai quản một đại dương rộng lớn trong Tứ Hải:

  • Đông Hải Long vương – Ngao Quảng cai quản Đông Hải
  • Tây Hải Long vương – Ngao Nhuận cai quản hồ Thanh Hải
  • Nam Hải Long vương – Ngao Khâm cai quản Nam Hải
  • Bắc Hải Long vương – Ngao Thuận cai quản hồ Bailkan

Bởi sự liên hệ này mà Long Vương được xem như những vị thần chịu trách nhiệm cho các hiện tượng thời tiết liên quan đến nước. Trong thời tiền hiện đại, nhiều ngôi làng Trung Quốc (đặc biệt là những vùng gần với sông và biển) đều có ngôi đền dành riêng cho Long Vương địa phương. Trong những lần gặp hạn hán hay lũ lụt, tầng lớp quý tộc và quan lại địa phương sẽ điều động cộng đồng thực hiện việc cúng tế và các nghi lễ tôn giáo để xoa dịu Long Vương, xin một cơn mưa hoặc chấm dứt cơn hạn hán. Sự thờ phượng các vị Long Vương vẫn tiếp diễn đến ngày nay ở nhiều vùng, và đã thấm sâu vào văn hóa truyền thống của Trung Quốc như trong ngày Tết Âm lịch.

dragon_dance
Múa rồng trong ngày Tết Âm Lịch
01300000110309122468135683782
Long vương Tiền Lưu

Trong lịch sử, các vua nước Ngô Việt trong thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, đặc biệt là Vũ Túc vương Tiền Lưu, từng được tôn sùng là Long Vương vì những công trình trị thủy có kỹ thuật tiến bộ của mình đã chế ngự được các vùng biển và đảm bảo sự phát triển kinh tế cho đất nước.

4.Thần thú Thanh Long – Hoàng Long

250px-Huizong
Tống Huy Tông

Văn học và thần thoại Trung Quốc đã đề cập đến rất nhiều loại rồng, những văn bản cổ của Trung Quốc đã chứng thực hơn 100 loài trong gia đình nhà rồng như Thiên Long, Địa Long, Thần Long, Giao Long, Hoàng Long, Phi Long v.v… Các nhà học giả Trung Hoa phân loại rồng theo rất nhiều cách khác nhau, tuy nhiên, hoàng đế Tống Huy Tông đã phong thánh cho 5 loài sau là vua của tộc rồng:

  • Thanh Long (rồng xanh) ở phương Đông, loài từ bi nhất
  • Xích Long (rồng đỏ) ở phương Nam, loài ban phước lành trên mặt biển
  • Hoàng Long (rồng vàng) ở Trung tâm, loài biết lắng nghe nhất
  • Bạch Long (rồng trắng) ở phương Tây, loài đạo đức và tinh khiết nhất
  • Hắc Long (rồng đen) ở phương Bắc, loài trú ngụ ở vùng nước tăm tối và huyền bí
Desktop1
5 loài rồng vua

5 loài rồng này tương ứng với 4 loài thánh thú trong khoa học thiên văn, triết học, phong thủy phương Đông:

  • Thanh Long (con rồng xanh) ở phương Đông, tương ứng hành Mộc, mùa xuân
  • Bạch Hổ (con hổ trắng) ở phương Tây, tương ứng hành Kim, mùa thu
  • Chu Tước (con phượng hoàng đỏ) ở phương Nam, tương ứng hành Hỏa, mùa hạ
  • Huyền Vũ (con rùa và rắn đen) ở phương Bắc, tương ứng hành Thủy, mùa đông
8500385783_768752b1a3_b
4 loài thánh thú

Mỗi loài thánh thú cai quản một phương và tượng trưng cho một mùa, chúng có những đặc điểm, nguồn gốc riêng và được miêu tả đầy sinh động trong thần thoại và trí tưởng tượng của người Trung Hoa. Tương truyền tất cả 4 thánh thú kia hợp lại dưới sự cai quản của thánh thú thứ 5 tượng ứng với hành Thổ ở Trung tâm, chính là Hoàng Long do Hoàng Đế năm xưa hóa thành.

azure
Hoàng Long

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa

https://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_the_Qing_dynasty

https://vi.wikipedia.org/wiki/R%E1%BB%93ng_Trung_Hoa

https://en.wikipedia.org/wiki/Chinese_dragon

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%E1%BB%A5c_Hy

https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BB%A9_h%E1%BA%A3i_long_v%C6%B0%C6%A1ng

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF

https://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BA%A7n_N%C3%B4ng

 

Advertisements

11 thoughts on “Trung Quốc: Con rồng Trung Hoa

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s