Mexico: Truyền thuyết về kinh đô Tenochtitlan

Hình ảnh con chim đại bàng vàng đậu trên cành cây xương rồng đang ăn thịt một con rắn chuông gửi gắm truyền thuyết về việc tạo dựng kinh đô Tenochtitlan của người Aztec khi xưa và Mexico city của người dân Mexico hiện đại ngày nay.

physical-location-map-of-mexico.jpg
(maphill.com)

Mexico thuộc khu vực Bắc Mỹ, là đất nước có thiên nhiên đa dạng và nền văn hóa vô cùng đặc sắc, mang ảnh hưởng của cả nền văn hóa bản địa truyền thống và văn hóa Tây Ban Nha. Nước này có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha cao nhất trên thế giới và tôn giáo chủ yếu tại đây là Công giáo Roma.

Thủ đô Mexico là một trong những đô thị đông dân cư nhất trên thế giới trước đây có tên gọi là Tenochtitlan, kinh đô của đế chế Aztec hùng mạnh, 1 trong những nền văn minh lớn nhất ở châu Mỹ thời tiền Colombo. Nền văn minh Aztec bắt đầu từ những năm 1248 và đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về chữ viết, toán học, thiên văn học… trong suốt quá trình phát triển. Vào thời kỳ đỉnh cao, văn hóa Aztec có các truyền thống tôn giáo và thần thoại rất phức tạp và đa dạng, cũng như đạt được những thành tựu lớn về kiến trúc và nghệ thuật. Những công trình tiêu biểu cho nền văn hóa này là các kim tự tháp, địa điểm dùng để cúng tế, giết các nô lệ và hiến tế cho những vị thần quyền uy.

Tenochtitlan2.jpg
Thành phố Tenochtitlan được xây dựng trên một hòn đảo nhỏ trong hồ Texcoco (wikipedia.org)
Retrato_de_Hernán_Cortés.jpg
Hernán Cortés (wikipedia.org)

Năm 1521, thành phố Tenochtitlan bị người Tây Ban Nha do Hernán Cortés lãnh đạo chiếm đóng và phá hủy, đánh dấu sự chấm dứt của đế chế Aztec trên bản đồ thế giới. Người dân bản địa lần lượt bị bắt làm nô lệ hoặc bị tàn sát dã man, đồng thời bên cạnh đó là sự phá hủy vô cùng to lớn của người Tây Ban Nha đối với gia tài văn hóa truyền thống của họ.

Năm 1535, Phó vương quốc Tân Tây Ban Nha được thành lập tại Mexico và một số vùng lân cận. Đây là thuộc địa đầu tiên và lớn nhất của người Tây Ban Nha tại Tân thế giới và đã đem lại một nguồn của cải dồi dào cho chính quốc thông qua sự cướp bóc tài nguyên và nô lệ tại đây. Đến năm 1810 thì Mexico tuyên bố giành được độc lập và chính thức được công nhận vào năm 1821.

Quốc huy hiện tại của Mexico đóng vai trò là một biểu tượng vô cùng quan trọng trong chính trị và văn hóa Mexico suốt hàng thế kỷ. Đó là hình ảnh một con chim đại bàng vàng Mexico  đậu trên cành cây xương rồng lê gai mọc trên một mỏm đá gần hồ nước đang ăn thịt một con rắn chuông. Đối với người dân tại Tenochtitlan, biểu tượng này có một ý nghĩa tín ngưỡng rất mạnh mẽ, thể hiện lại truyền thuyết về việc xây dựng kinh đô Tenochtitlan – thành phố Mexico ngày nay.

Coat_of_arms_of_Mexico.jpg
Quốc huy Mexico (wikipedia.org)

1. Truyền thuyết về kinh đô Tenochtitlan

Theo thần thoại Aztec cổ, người Aztec thờ thần Mặt trời, và các vị thần khác như thần Mặt trăng, thần Mùa xuân, thần Chiến tranh… Theo truyền thuyết, người Aztec vốn đến từ một vùng đất gọi là Aztlán. Thần Mặt trời Huitzilopochtli đã ra lệnh cho họ rời bỏ Azlán và dẫn họ đi tìm một nơi cư ngụ mới.

9532c3c5c41061be1fd75c1248d80d2c.jpg
Nữ thần Malinalxochitl (minh họa của GENZOMAN deviantart.com)

Trong một thời gian, Huitzilopochtli đã giao việc dẫn dắt người Aztec cho người em gái của mình là Malinalxochitl (nữ thần của các loài rắn, bọ cạp và côn trùng trên sa mạc). Nhưng người Aztec rất không hài lòng với sự cai trị của vị nữ thần này và cầu xin thần Mặt trời trở lại. Huitzilopochtli đưa em gái mình vào giấc ngủ và lén dẫn những người Aztec ra đi. Khi Malinalxochitl tỉnh giấc và nhận ra mình đã bị bỏ rơi một mình, nàng phẫn nộ và quyết tâm báo thù. Nàng sinh ra một người con trai là Copil và ra lệnh đi tiêu diệt Huitzilopochtli. Nhưng sức mạnh của vị thần Mặt trời tối cao là quá sức đối với hắn, thần moi trái tim Copil ra và quẳng vào hồ Texcoco.

CodexMendoza01.jpg
Hình ảnh trên cuốn kinh thư Mendoza (wikipedia.org)

Nhiều năm sau, Huitzilopochtli ra lệnh cho người Aztec đi tìm trái tim của Copil và xây dựng một thành phố tại đó. Dấu hiệu để nhận biết vị trí đó là một con đại bàng quắp dưới chân một con rắn và đậu trên cây xương rồng. Sau nhiều năm ròng rã đi tìm, cuối cùng người Aztec cũng đã tìm được nơi mà thần Mặt trời miêu tả. Đó chính là một địa điểm nằm giữa hồ Texcoco và tại đó, người Aztec đã xây dựng nên một thành phố rộng lớn, có tên là Technoctitlán và từ đó, nền văn minh Aztec bắt đầu. Hình ảnh này được miêu tả trong trang đầu của cuốn kinh thư Mendoza, một cuốn sách kể về lịch sử của người Aztec và ngày nay xuất hiện trên quốc kỳ và quốc huy của Mexico.

tlatoani-ahuizotl2.jpg
Hoàng đế Ahuizotl (kembangpete.com)

Để có thêm đất cho việc trồng trọt trên Tenochtitlán, người dân đã tạo nên một hòn đảo nhân tạo cho việc trồng trọt, bằng cách đổ đầy đất vào. Rốt cuộc, Tenochtitlán trở nên một thành phố ấn tượng với các kênh đào, dinh thự, kim tự tháp và nhà cửa. Thậm chí có cả sở thú. Dưới sự cai trị của Hoàng đế Ahuitzotl, nền văn minh Mexica phát triển mạnh mẽ và thống trị các bộ tộc khác trên khắp Mexico. Hòn đảo được mở rộng dần dần và khiến Tenochtitlan trở thành một trong những nơi đẹp nhất và vĩ đại nhất chưa từng có ở Trung Mỹ và có khi là cả thế giới.

Năm 1500, có thể đã có hơn 200.000 người sống ở Tenochtitlan, và nơi đây đã trở thành thành phố lớn nhất thế giới thời bấy giờ. Các tuyến đường thương mại được phát triển để mang hàng hóa từ những nơi xa như Vịnh Mexico, Thái Bình Dương và có lẽ ngay cả đế chế Inca.

mexicotenochtitlan.jpg
Toàn cảnh thành phố Tenochtitlan (planetminecraft.com)

Tenochtitlan đạt cực thịnh dưới thời trị vì của hoàng đế Montezuma I, vị hoàng đế Aztec thứ 2 và vị vua thứ 5 của Tenochtitlan. Trong triều đại của mình, Đế chế Aztec được củng cố và mở rộng hơn, Tenochtitlan bắt đầu trở thành sức mạnh vượt bậc nhất trong Đế chế. Montezuma I đã đóng góp rất nhiều cho Đế chế Aztec phát triển đến khi người Tây Ban Nha đến, và ông cai trị trong một khoảng thời gian hòa bình từ năm 1440 đến 1453. Moctezuma thực hiện các cải cách xã hội, kinh tế và chính trị để tăng cường sự cai trị của Aztec. Tenochititlan cũng được hưởng lợi từ quan hệ ngoại giao với các bộ tộc khác.

Montezuma_(Civ5).jpg
Hoàng đế Montezuma I (civilization.wikia.com)

Thành phố Tenochtitlan ngày nay đã hồi sinh và trở thành Mexico City, thủ đô của Mexico hiện đại. Đây là đô thị lớn nhất Mexico cũng như tại châu Mỹ, là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa quan trọng nhất của đất nước. Montezuma ngày nay cũng được xem là một biểu tượng của sự độc lập và kháng chiến của Mexico. Ông được một số bộ tộc bản địa Tây Nam Mỹ xem là một ‘anh hùng-thần’, người trợ giúp cho Chúa Trời.

metropolitan-cathedral-zocalo-mexico-city.JPG
Thành phố Mexico city ngày nay (proenti.com)

2. Thần Mặt trời Huitzilopochtli

23d42671979ef375ced8e38f6c293923-d61toq1.jpg
Thần Mặt trời Huizilopochtli (pinterest.com)

Con chim đại bàng vàng trên quốc huy Mexico tượng trưng cho thần Mặt trời Huitzilopochtli, vị thần của chiến tranh, hiến tế và bảo hộ cho thành phố Tenochtitlan. Huitzilopochtli với vũ khí là con rắn lửa Xiuhcoatl, được xem là quốc thần của người Mexico, họ tự gọi mình là ‘Dân tộc của Mặt trời’. Theo thần thoại Aztec, Huitzilopochtli và người em trai của mình là thần Quetzalcoatl được giao nhiệm vụ mang trật tự xuống trần gian, và họ đã chung tay tạo ra người đàn ông và đàn bà đầu tiên, tạo ra Trái Đất và Mặt Trời.

Trong một truyền thuyết khác, Huitzilopochtli được xem là Mặt Trời, trong khi các em trai của thần là các vì sao Centzonuitznaua và em gái là Mặt trăng Coyolxauhqui. Những người em của Huitzilopochtli mưu tính muốn giết mẹ của mình là nữ thần Coatlicue. Huitzilopochtli vì muốn bảo vệ mẹ nên đã lao ra từ lòng mẹ với vóc dáng hoàn toàn trưởng thành và bộ khiên giáp đầy đủ, tấn công những người em bất hiếu của mình. Thần chặt đầu Mặt trăng và vất xác nàng lên đỉnh một ngọn núi cao, trong khi tiếp tục truy đuổi những vì sao xuyên qua bầu trời.

104366AE-507A-4493-8740A0090AF29F93.jpg
Nhật thực là 1 thảm họa đối với người Aztec (khoahoc.tv)

Trong thế giới quan của người Aztec, truyền thuyết này lý giải việc Mặt trời luôn đuổi theo Mặt trăng cùng các vì sao và hiện tượng Nhật thực chẳng khác nào ngày tận thế đối với họ vì Mặt trăng đột nhiên trở lại báo thù, ‘nuốt’ mất Mặt trời và hủy diệt thế giới. Vì thế họ luôn ra sức hiến tế máu người cho Huitzilopochtli để thần có đủ sức mạnh chống lại những người em của mình.

Huitzilopochtli còn là thần chiến tranh nên người Mexico cổ còn tin rằng Ngài là vị thần quyết định số phận của quân đội trên chiến trường, khi thần chiến thắng thì quân Aztec sẽ chiến thắng, còn khi thần chiến bại thì số phận của dân tộc sẽ lâm nguy. Đây là lý do vì sao họ rất coi trọng việc hiến tế lễ vật, thức ăn và thậm chí là mạng người cho thần Huitzilopochtli, vì họ cho rằng đây là cách tốt nhất để tiếp thêm sức mạnh cho thần để giành chiến thắng khi đối đầu với kẻ thù.

Và thế là bi kịch xảy ra. Những con vật, phụ nữ, thậm chí là trẻ em và trẻ sơ sinh đều bị mang đi hiến tế bằng cách xẻo tim, lột da rồi đặt lên bệ thờ ở Kim tự tháp lớn tại Tenochtitlán. Ngày nay, máu của các nạn nhân vẫn còn in đậm trên bức tượng dùng để hiến tế. Họ thường chọn trẻ em là đối tượng chủ yếu vì họ tin rằng, tiếng la hét, gào khóc sẽ đem lại điềm may mắn. Trong khi quân Tây Ban Nha tấn công Tenochtitlán năm 1521, họ đã lấy đi bao nhiêu mạng người chỉ vì muốn được thắng quân Tây Ban Nha, nhưng cuối cùng họ vẫn thất bại trước sức mạnh của đội quân conquistador lừng danh.

786767594543649970fc1d9d3a2d73a2.jpg
Khung cảnh hiến tế thần linh của người Aztec (pinterest.com)

3. Đại bàng vàng Mexico

84fe982c2a363c4790c9607c48c6a5a5.jpg
Đại bàng vàng Mexico (pinterest.com)

Được vinh dự tượng trưng cho thần Mặt trời Huitzilopochtli cao quý đó chính là quốc điểu của Mexico: chim đại bàng vàng, hay Aguila Real trong tiếng Tây Ban Nha, nghĩa là ‘đại bàng hoàng gia’. Đây là phân loài có phạm vi sinh sản lớn nhất và có lẽ là nhiều cá thể nhất của loài đại bàng vàng. Chim đại bàng vàng Mexico có chiều dài trung bình 61cm, sải cánh dài 2m và cân nặng 3.5kg. Chúng phân bố chủ yếu ở các vùng núi và ven biển tại bang Baja California tại Mexico nơi có mùa hè rất khô, nóng và mùa đông ẩm ướt điển hình. Chúng thường làm tổ trên những cây sồi trong rừng rậm, thảo nguyên và đồng cỏ giữa những ngọn đồi thấp có thảm thực vật đa dang.

Vì gắn liền với sự thành lập của kinh đô Tenochtitlan mà trong thần thoại Aztec và đối với người Mexico, đại bàng vàng đóng một vị trí vô cùng quan trọng. Nó được xem là một sinh vật thần thánh và là hiện thân của tinh thần Mexico cùng với khả năng phục hồi, cũng như đế chế Aztec từng lụi tàn đã trở thành quốc gia Mexico ngày nay. Trong thực tế, loài chim này đang phải chịu rất nhiều đau đớn bởi bị mất môi trường sống tự nhiên, ô nhiễm môi trường và săn bắn hàng loạt. Hiện đang có rất nhiều dự án được xây dựng nhằm giám sát và bảo tồn loài chim này tại Mexico.

golden eagle 7701
(discoverwildlife.com)

4. Những biểu tượng khác

Những biểu tượng trong hình ảnh quốc huy Mexico còn có nhiều lớp ý nghĩa khác:

  • Cây xương rồng lê gai (Opuntia ficus-indica), tượng trưng cho vùng đảo Tenochtitla. Đây thực chất là một loài thanh long bản địa ở những vùng hoang mạc và bán hoang mạc tại Mexico. Chúng được trồng chủ yếu như một loại cây ăn quả nhưng người Mexico trong hàng ngàn năm đã biết cách tạo nên một loại rượu thanh long gọi là coloncheTrái thanh long tượng trưng cho trái tim của Copil, cháu trai của Huitzilopochtli, và cũng ám chỉ những nghi lễ hiến tế tim người của người Aztec.
26785995VAqfGeBPJx_ph
Xương rồng Nopal và trái thanh long (pinterest.com)
  • Con rắn chuông tượng trưng cho thần Quetzalcoatl (nghĩa là ‘rắn có cánh’), vị thần của trí tuệ và  gió. Cùng với người anh trai của mình là thần Mặt trời Huitzilopochtli, Quetzalcoatl nằm trong số những vị thần quan trọng nhất trong hệ thống thần thoại của người Aztec, thần bảo hộ cho thương nghiệp, nghệ thuật, thủ công và kiến thức. Thần Quetzalcoatl tượng trưng cho những thành tựu về kiến thức, văn minh và văn hóa mà người Aztec đã đạt được trong quá khứ.
quetzalcoatl__teotihuacan_by_genzoman-d31393q.jpg
Thần Quetzalcoatl (pinterest.com)

Nguồn:

https://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_Mexico

https://vi.wikipedia.org/wiki/Aztec

https://vi.wikipedia.org/wiki/Tenochtitlan

https://en.wikipedia.org/wiki/Golden_eagle

https://en.wikipedia.org/wiki/Opuntia_ficus-indica

https://vi.wikipedia.org/wiki/Mexico

 

 

Advertisements

2 thoughts on “Mexico: Truyền thuyết về kinh đô Tenochtitlan

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s