Bồ Đào Nha: Hỗn thiên nghi và Phép màu Ourique

Chiếc khiên Bồ Đào Nha kể về phép màu Ourique trong công cuộc Reconquista vĩ đại của vua Afonso I chống lại quân xâm lược Hồi giáo và lập nên một Bồ Đào Nha độc lập, còn chiếc Hỗn thiên nghi tượng trưng cho thời đại huy hoàng của Đế quốc Bồ Đào Nha trong thời đại khám phá.

physical-location-map-of-portugal.jpg
(maphill.com)

Bồ Đào Nha nằm ở Tây Nam châu Âu trên bán đảo Iberia, là nước cực Tây của lục địa châu Âu. Người La Mã lần đầu xâm chiếm bán đảo Iberia vào năm 219 TCN. Đến cuối thời Julius Caesar, hầu như toàn bộ bán đảo bị sáp nhập vào Cộng hoà La Mã. Văn hóa La Mã để lại dấu ấn sâu đậm nhất là về mặt ngôn ngữ tại đây: tiếng Bồ Đào Nha gốc từ tiếng Latin của người La Mã. Vào thế kỷ thứ 5, sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ, những bộ tộc German tràn vào xâm chiếm Bồ Đào Nha. Vào năm 500, Vương quốc Visigoth được thành lập tại Iberia.

mcb-adrianopolis.jpg
Người Visigoth (rebelsmarket.com)

Trong 300 năm sau đó, toàn bộ bán đảo Iberia thuộc quyền cai trị của người Visigoth. Giai đoạn này kéo dài cho đến năm 711, khi Quốc vương Roderic (Rodrigo) tử trận trong cuộc kháng chiến chống lại một cuộc xâm lược của người Moor Hồi giáo thuộc Đế quốc Hồi giáo Umayyad từ phía Nam. Từ đây Bồ Đào Nha trở thành bộ phận của Đế quốc Umayyad rộng lớn.

muslim-warriors.jpg
Người Moor xâm chiếm bán đảo Iberia (allempires.com)
250px-Vimaraperes.jpg
Tượng đài Vímara Peres (wikipedia.org)

Trong những thế kỷ kế tiếp, dân đạo Thiên Chúa cố đánh đuổi người Hồi giáo trong cuộc ‘Reconquista’ (Tái chinh phục). Đến cuối thế kỷ 9, khu vực phía bắc Bồ Đào Nha được giải phóng hoặc tái chinh phục từ người Moor, dưới quyền Vímara Peres theo lệnh của Quốc vương Alfonso III. Khu vực được giải phóng từ người Moor được Vímara Peres nâng vị thế thành một Bá quốc với tên gọi Bồ Đào Nha (Portugal) theo tên thành phố cảng lớn nhất trong vùng—Portus Cale’ hay Porto ngày nay. Năm 868, Alfonso III phong tước cho Vímara Peres là Bá tước Portus Cale (Bồ Đào Nha) I. Bá quốc Bồ Đào Nha tạo thành phần phía nam của Vương quốc Galicia.

Visão_de_D._Afonso_Henriques_na_batalha_de_Ourique.png
Afonso Henriques trông thấy Chúa trong trận Ourique

Năm 1128, các chiến dịch của Bá tước Bồ Đào Nha Afonso Henriques chống người Moor tại phía Nam giành thắng lợi, và đến ngày 25/7/1139, ông giành được chiến thắng áp đảo trong trận Ourique, và ngay sau đó được các binh sĩ nhất trí tôn là Quốc vương Bồ Đào Nha. Sự kiện này theo truyền thống được cho là thời điểm Bồ Đào Nha trở thành một vương quốc độc lập. Năm 1249, công cuộc Reconquista kết thúc thắng lợi, hình thành hầu hết biên giới hiện tại của Bồ Đào Nha. Vì vương quốc được thành lập, công nhận năm 1143 và có biên giới ổn định năm 1249, Bồ Đào Nha tự nhận là quốc gia dân tộc lâu đời nhất ở châu Âu.

Henry_the_Navigator1.jpg
Hoàng tử Henrique Nhà hàng hải

Trong suốt thế kỷ 15 và 16, Bồ Đào Nha đi tiên phong trong phong trào châu Âu khám phá thế giới và Thời đại Khám phá. Hoàng tử Henrique Nhà hàng hải (Henry the Navigator), trở thành người tài trợ và bảo trợ chính cho nỗ lực này. Nhằm giải quyết tranh chấp giữa Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha sau chuyến đi của Christopher Columbus, Giáo hoàng Alexander VI làm trung gian cho Hiệp ước Tordesillas, ký kết vào năm 1494, phân chia các vùng đất mới khám phá bên ngoài châu Âu giữa 2 quốc gia dọc theo một đường kinh tuyến. Năm 1498, Vasco da Gama đến được Ấn Độ và đem lại thịnh vượng kinh tế cho Bồ Đào Nha, giúp khởi đầu Phục hưng Bồ Đào Nha. Nhờ thám hiểm hàng hải, Bồ Đào Nha đã thành lập 1 đế quốc toàn cầu bao gồm những thuộc địa ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ, trở thành 1 trong những nền kinh tế, chính trị và quân sự lớn mạnh nhất thế giới.

CONQUISTADORS - treaty-of-tordesillas.jpg
Đường kinh tuyến phân chia thuộc địa giữa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha

Năm 1580, Bồ Đào Nha bị buộc gia nhập liên minh với Tây Ban Nha tạo thành Liên Minh Iberia, cho đến năm 1640, khi João IV dẫn đầu một cuộc khởi nghĩa và xưng là quốc vương, kết thúc giai đoạn 60 năm Liên minh Iberia dưới quyền Gia tộc Habsburg. Sự kiện này khởi đầu Nhà Braganza, họ cai trị Bồ Đào Nha cho đến năm 1910.

Năm 1807, Napoléon đưa quân Pháp qua xâm chiếm Bồ Đào Nha dưới thời nữ hoàng Maria I, khi quân đội của Napoléon tiến đến gần Lisboa, Nhiếp chính vương João VI quyết định chuyển triều đình Bồ Đào Nha sang Brazil và lập Rio de Janeiro làm thủ đô của Đế quốc Bồ Đào Nha. Năm 1815, Brazil được tuyên bố là một vương quốc, và Vương quốc Bồ Đào Nha liên hiệp với Brazil để hình thành một nhà nước liên lục địa là Vương quốc Liên hiệp Bồ Đào Nha, Brazil và Algarve, với vị quân vương đầu tiên là nữ hoàng Maria I.

Maria_I_(Civ5).jpg
Nữ hoàng Maria I (civilization.wikia.com)

Sự kiện Napoléon chiếm đóng Bồ Đào Nha đánh dấu quá trình suy thoái chậm của quốc gia này cho đến thế kỷ 20. Quá trình này được đẩy nhanh khi con trai của João VI là Pedro tuyên bố Brazil độc lập vào năm 1822, vốn là tài sản thuộc địa lớn nhất của Bồ Đào Nha.

Autor_não_identificado_-_Embarque_da_Família_Real_Portuguesa.jpg
Triều đình Bồ Đào Nha di tản sang Brazil (brasilcn.com)

Năm 1910, chế độ quân chủ bị lật đổ, nền Cộng hòa được thành lập và sau đó là chế độ Độc tài. Với cuộc Chiến tranh Thực dân Bồ Đào Nha và cuộc đảo chính năm 1974, nền độc tài bị lật đổ ở Lisbon và Bồ Đào Nha trao trả những tỉnh ở nước ngoài cuối cùng (hầu hết ở Angola và Mozambique); lãnh thổ ở nước ngoài cuối cùng, Macau, được trả lại cho Trung Quốc tháng 12/1999.

Quốc huy của Bồ Đào Nha ngày nay có hình 1 chiếc Hỗn thiên nghi màu vàng tượng trưng cho thời đại huy hoàng của Đế quốc Bồ Đào Nha trong thời đại khám phá, bên trên là một chiếc khiên Bồ Đào Nha kể về phép màu Ourique trong công cuộc Reconquista vĩ đại của vua Afonso I chống lại quân xâm lược người Moor Hồi giáo.

220px-Coat_of_arms_of_Portugal_(Lesser).jpg
Quốc huy Bồ Đào Nha (wikipedia.org)

1. Hỗn thiên nghi

armillary_sphere_by_wormdog1-d4lx78q
Thiên cầu (devianatart.com)

Hỗn thiên nghi là một dụng cụ đi biển thời xưa, là một bản mẫu của những sự vật trên bầu trời, bao gồm những chiếc vòng được sắp xếp xung quanh mô hình Trái đất hoặc Mặt trời, đại diện cho những đường kinh tuyến và vĩ tuyến, và các đặc điểm thiên văn học quan trọng khác như đường hoàng đạo. Nếu Trái đất là trung tâm, mô hình được gọi là Ptolemaic, còn nếu Mặt trời là trung tâm, nó được gọi là Copernican.

Hỗn thiên nghi là dụng cụ thiên văn và định vị quan trọng đối với các thủy thủ người Bồ Đào Nha, họ dùng nó để tính toán khoảng cách và mạo hiểm dấn thân vào các vùng biển chưa từng được biết đến trong Kỷ nguyên Khám phá. Công cụ này được giới thiệu bởi các Hiệp sĩ Dòng đền (Knights Templar) , những người có kiến thức vô cùng quan trọng đối với quá trình khám phá của người Bồ Đào Nha.

Vì vậy, biểu tượng Hỗn thiên nghi tượng trưng cho công trạng của người Bồ Đào Nha trong việc khám phá thế giới bằng đường hàng hải trong Kỷ nguyên Khám phá, cũng như sự rộng lớn của các thuộc địa mà đế quốc này từng sở hữu.

a69cc1e532d4d181040c79348c8532a3.jpg
Những chiếc tàu Bồ Đào Nha trong Kỷ nguyên Khám phá
Manuel_I.jpg
Vua Manuel I (read01.com)

Vào cuối thế kỷ 15, hỗn thiên nghi trở thành huy hiệu riêng của thái tử và sau này là vua Manuel I. Việc sử dụng rộng rãi huy hiệu này trong các văn bản, tượng đài và cờ xí tại Bồ Đào Nha đã biến đổi hỗn thiên nghi từ một biểu tượng cá nhân trở thành biểu tượng của Đế chế Bồ Đào Nha cùng các thuộc địa, sau đó trở thành 1 biểu tượng quốc gia và được tiếp tục sử dụng sau khi Manuel I qua đời.

Manuel I the Fortunate là vua của Bồ Đào Nha và xứ Algarves, tên tuổi của ông gắn liền với giai đoạn nền văn minh Bồ Đào Nha đã phát triển vượt trội bởi những thành tựu rực rỡ trong cả chính trị và nghệ thuật. Mặc dù có diện tích và dân số ít ỏi so với các cường quốc khác tại châu Âu, Bồ Đào Nha dưới sự lãnh đạo của Manuel I đã có thể sở hữu được một hệ thống thuộc địa lớn ở nước ngoài, và lần đầu tiên trong lịch sử thế giới tính được kích thước của Trái đất.

Đến thế kỷ thứ 17, hỗn thiên nghi gắn liền với sự thống trị của Bồ Đào Nha đối với Brazil. Năm 1815, khi Brazil trở thành 1 vương quốc, hỗn thiên nghi cũng tiếp tục trở thành biểu tượng quốc gia và xuất hiện trên lá quốc kỳ nước này đến tận năm 1889. Sau đó bị thay thế bởi biểu tượng quả địa cầu như ngày nay.

United_Kingdom_Portugal_Brazil_Algarves_Flag.jpg
Quốc kỳ của Brazil năm 1815 (wikipedia.org)

2. Chiếc khiên Bồ Đào Nha

Chiếc khiên Bồ Đào Nha được đặt nằm trên biểu tượng Hỗn thiên nghi, đây là biểu tượng sơ khai nhất và cũng là lâu đời nhất đối với Bồ Đào Nha, xuất hiện từ thế kỷ thứ 11 và hoàn thiện những yếu tố như ngày nay từ thời vua Sancho I.

Shield_of_the_Kingdom_of_Portugal
Chiếc khiên Bồ Đào Nha (wikipedia.org)
king-afonso-henriques.jpg
Vua Afonso I (travel-in-portugal.com)

5 chiếc khiên nhỏ màu xanh với 5 chấm bi màu trắng tượng trưng cho 5 vết thương của Chúa Jesus khi Ngài bị đóng đinh lên thập giá và thường được biết đến liên quan đến ‘Phép màu Ourique’.

Câu chuyện về phép màu này kể rằng trước trận Ourique (ngày 25/7/1139), một vị tu sĩ xuất hiện trước Bá tước Afonso Heriques (vua Afonso I tương lai, vị vua đầu tiên của Bồ Đào Nha) như một người đưa tin từ Thiên Chúa. Ông tiên đoán rằng Afonso sẽ chiến thắng và đảm bảo với ông rằng Thiên Chúa đang theo dõi ông và các chiến sĩ từ trên cao. Vị tu sĩ khuyên ông nên đi ra khỏi nơi đóng quân một mình, nếu ông nghe thấy một tiếng chuông nhà thờ vào đêm sau đó.

Y theo lời vị tu sĩ, Afonso đã chứng kiến chúa Jesus xuất hiện trên thánh giá. Ngây ngất, Afonso nghe chúa Jesus hứa hẹn những chiến thắng giòn giã trong những trận chiến sắp tới và Chúa cũng mong muốn hành động thông qua Afonso và những hậu duệ của ông nhằm tạo ra một đế chế sẽ mang danh tiếng của Người đến những vùng đất chưa từng được biết đến, và người Bồ Đào Nha được lựa chọn để thực hiện nhiệm vụ to lớn này.

5532b8b4.jpg
Phép màu Ourique (Tranh của Domigos Sequeira, năm 1793)

Được cổ vũ bởi trải nghiệm thần thánh này, Afonso chiến thắng cuộc chiến chống lại người Moors Almoravid áp đảo về quân số được thống lĩnh bởi Ali ibn Yusuf. Truyền thuyết kể lại rằng Afonso đã một mình tiêu diệt 5 vị vua người Moors của Seville, Badajoz, Elvas, Evora, và Beja trước khi tiếp tục tiêu diệt hơn 1/10 số quân địch. Do đó, với lòng biết ơn đối với chúa Jesus, ông xếp 5 chiếc khiên thành hình một chiếc thập giá, tượng trưng cho chiến thắng được Thiên Chúa giúp đỡ trước 5 vị vua người Moors, mỗi chiếc khiên thể hiện 5 vết thương của chúa Jesus dưới dạng 5 vết chấm bi màu trắng.

Afonso_III.jpg
Vua Afonso III (wikipedia.org)

Từ thời vua Afonso III, 7 tòa lâu đài được thêm vào tấm khiên Bồ Đào Nha. Vua Afonso III là vị vua được cho rằng đã chiếm được 7 pháo đài của người Moors trong cuộc chinh phục xứ Algarve năm 1249, và cũng là vị vua đầu tiên đầu tiên sử dụng danh xưng Vua của Bồ Đào Nha và xứ Algarve. Ông thêm vào những biểu tượng lâu đài nhằm tượng trưng cho chiến thắng và những chiến lợi phẩm của người Bồ Đào Nha trước người Moors trong cuộc Reconquista vĩ đại.

Những tòa lâu đài này có thể thuộc xứ Castile, nhưng khác với những lâu đài trên quốc huy Tây Ban Nha có cổng màu xanh, biểu tượng lâu đài ở Bồ Đào Nha luôn có những cánh cổng màu vàng.

Almourol_034.jpg
Lầu đài Almourol ở Bồ Đào Nha (wikipedia.org)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha

https://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_Portugal

https://en.wikipedia.org/wiki/Flag_of_Portugal

https://en.wikipedia.org/wiki/Armillary_sphere

https://en.wikipedia.org/wiki/Afonso_I_of_Portugal

https://en.wikipedia.org/wiki/Afonso_III_of_Portugal

https://en.wikipedia.org/wiki/Manuel_I_of_Portugal

 

Advertisements

One thought on “Bồ Đào Nha: Hỗn thiên nghi và Phép màu Ourique

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s