Tunisia: Con tàu Galley

Chiếc thuyền galley tượng trưng cho tự do, cũng là biểu tượng thể hiện một phần lịch sử vẻ vang đáng tự hào của nền văn minh Phoenicia từ tận thời cổ đại của lịch sử thế giới.

physical-location-map-of-tunisia.jpg
(maphill.com)

Tunisia nằm ở cực Bắc lục địa châu Phi, là nước nhỏ nhất trong số các quốc gia nằm dọc theo dãy núi Atlas. Vào thời điểm bắt đầu có việc chép sử, Tunisia là nơi sinh sống của các bộ lạc Berber. Ven biển Tunisia đã có người Phoenicia định cư từ thế kỷ 10 TCN. Truyền thuyết cho rằng Nữ hoàng Dido (hay còn gọi là Elissa) đã lừa vua người Phi ở vùng này trao cho nàng đủ đất để thành lập thành phố Carthage vào năm 814 TCN. Sau một loạt các cuộc chiến với các thành bang Hy Lạp Sicilia vào thế kỷ 5 TCN, quyền lực của Carthage đã mạnh lên và cuối cùng đã trở thành nền văn minh chủ đạo ở phía Tây Địa Trung Hải. Những người định cư Carthage mang văn hóa và tôn giáo của họ từ những người Phoenicia và Canaan, họ thờ cúng các vị thần Trung Đông, bao gồm Baal và Tanit.

Dido_(Civ5).jpg
Nữ hoàng Dido (civilization.wikia.com)
Hannibal_boxfront_02sm.jpg
Tướng quân Hannibal vĩ đại (phalanxgames.pl)

Một cuộc xâm lược Italia của Carthage do tướng Hannibal chỉ huy trong cuộc chiến tranh Punic thứ 2, một trong một loạt các cuộc chiến với La Mã, gần như làm tê liệt Đế chế La Mã. Carthage cuối cùng đã bị La Mã chinh phục vào thế kỷ 2 TCN, một bước ngoặt dẫn đến việc nền văn minh Địa Trung Hải cổ chủ yếu chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa châu Âu thay vì châu Phi. Sau khi La Mã chinh phục, khu vực này đã trở thành một trong những vựa lúa của La Mã và đã bị Latin hóa và Thiên Chúa giáo hóa hoàn toàn.

Vào thế kỷ 7, vùng này bị những người Hồi giáo Ả Rập chinh phục, khiến cho những tín đồ Thiên Chúa giáo cuối cùng dần biến mất. Năm 1159, Tunisia bị vua Hồi giáo Almohad chinh phục. Sau đó là triều Hafsids của Berber, dưới thời này Tunisia vô cùng thịnh vượng. Trong những năm cuối cùng của Hafsids, Tây Ban Nha đã chiếm đóng nhiều thành phố ven biển nhưng lại bị đế chế Ottoman chiếm lại. Dưới thời toàn quyền người Thổ Nhĩ Kỳ, Beys, Tunisia đã lấy lại độc lập thực sự. Triều đại Hussein của Beys, được thành lập năm 1705, tồn tại đến năm 1957.

Quốc huy của Tunisia ngày nay thể hiện 1 con sư tử cầm kiếm tượng trưng cho trật tự, một chiếc cân tượng trưng cho công lý và chiếc thuyền galley tượng trưng cho tự do, đây cũng là biểu tượng thể hiện một phần lịch sử vẻ vang đáng tự hào của họ từ tận thời cổ đại của lịch sử thế giới.

2000px-Coat_of_arms_of_Tunisia-old.jpg
Quốc huy Tunisia (wikipedia.org)

1. Nền văn minh Phoenicia

Nền văn minh Phoenicia là một nền văn minh dựa vào thương mại hàng hải trải khắp Địa Trung Hải trong suốt thời kỳ từ năm 1500 TCN tới năm 100 TCN. Vốn xuất thân từ Canaan, người Phoenicia không thích canh tác đất đai mà chỉ quan tâm tới đi biển, chế tạo và buôn bán.

Người Phoenicia buôn bán trên đất liền với các thương gia chở hàng quý báu từ tận Ấn Độ, Trung Quốc sang phương Tây. Hàng hóa sau đó được chuyển tới Ai Cập, Hy Lạp, Italia và Bắc Phi. Hoạt động buôn bán này giúp người Phoenicia trở nên giàu có và hùng mạnh. Họ là những thợ thủ công khéo léo, giỏi làm đồ thủy tinh, kim loại, trang sức và dệt vải. Họ cũng là những người phát minh ra kỹ thuật thổi thủy tinh.

0334fca5-d8b0-4948-b0e0-a998ae9806c3image7.jpeg
Những thương nhân người Phoenicia (emaze.com)

Người Phoenicia là những người đi biển tài ba nhất trong thế giới cổ đại, họ là những thương nhân yêu thích thám hiểm, sống trong các thành bang độc lập, tương tự như Hy Lạp cổ đại. Mỗi thành bang là một đơn vị độc lập về chính trị, các thành bang có thể xung đột và thống trị nhau, các thành bang thường hợp tác thành các liên minh.

Hải cảng chính của người Phoenicia là Tyre, nổi tiếng nhờ thuốc nhuộm màu đỏ tía Tyre, một màu áo sang trọng được người Hy Lạp và La Mã mặc để chứng tỏ địa vị của mình. Cái tên ‘Phoenicia’ trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là ‘người màu tía’. Tương truyền rằng Tyre có mối liên hệ rất mật thiết với Israel. Vua của Tyre là Hiram đã cung cấp cho vua Solomon những thanh xà chắc chắn bằng gỗ tuyết tùng xứ Lyban cùng thợ thủ công để xây dựng ngôi đền tại Jerusalem.

2026-solomon-2x620.jpg
Ngôi đền Solomon tại Jerusalem (johnpratt.com)

Dần dần người Phoenicia lập ra nhiều thuộc địa quanh Địa Trung Hải, trong đó quan trọng nhất là thành phố Carthage ở Tunisia. Vào năm 570 TCN, mẫu quốc Phoenicia bị người Babylon xâm lược, do đó các thuộc địa này giành được độc lập và Carthage trở thành hải cảng chính của họ.

1213.jpg
Thành phố Carthage – hải cảng chính của người Phoenica (ancient.eu)
173
Bản chữ cái Phoenicia (ancient.eu)

Phoenicia là xã hội cấp nhà nước đầu tiên sử dụng bảng chữ cái một cách rộng rãi. Bảng chữ cái ngữ âm Phoenicia được cho là nguồn gốc của những bảng chữ cái hiện đại ngày nay, mặc dù nó không chứa nguyên âm (sau này được bổ sung bởi người Hy Lạp). Thông qua thương mại hàng hải, người Phoenicia phổ biến việc sử dụng bảng chữ cái tới Bắc Phi và châu Âu. Người Hy Lạp đã sử dụng bảng chữ cái và truyền lại cho người Etrusca, những người đã truyền lại cho người La Mã.

Phoenicia suy thoái vào những năm 200-100 TCN, khi La Mã vì muốn kiểm soát Địa Trung Hải đã tấn công Phoenicia và tàn phá Carthage. Chiến tranh giữa La Mã cổ đại và Carthage còn được gọi là chiến tranh Punic, vì theo tiếng Latin người Carthage còn được gọi là người Punic, vì họ là con cháu của người Phoenicia.

Nguyên nhân chính của cuộc chiến tranh Punic là nền Cộng hòa La Mã muốn mở rộng lãnh thổ, một phần trong số đó nằm dưới sự kiểm soát của Carthage. Vào thời điểm bắt đầu cuộc chiến tranh Punic lần I, Carthage là quyền lực chi phối vùng phía Tây Địa Trung Hải, với một đế chế hàng hải rộng lớn, trong khi Roma đã nhanh chóng tăng dần sức mạnh tại Ý, nhưng thiếu sức mạnh hải quân so với Carthage. Vào cuối cuộc chiến thứ III, sau hơn 100 năm và cái chết của hàng trăm ngàn binh sĩ của cả 2 bên, Roma đã chinh phục đế chế Carthage và san bằng thành phố, nổi lên như là thế lực thống trị Địa Trung Hải và là 1 trong những thành bang hùng mạnh nhất thế giới cổ đại.

totalwarrome2dlc2_1.jpg
Hannibal Barca – anh hùng của Carthage trong chiến tranh Punic lần II (pcgames.de)

2. Chiến thuyền galley
Người Phoenicia thường giao dịch bằng phương tiện thuyền galley, một loại thuyền lớn sử dụng sức người để di chuyển. Thuyền galley có sàn thấp, thân tàu dài thon thả, chạy bằng buồm và mái chèo. Vũ khí chủ yếu của thuyền galley là một mũi nhọn bằng sắt ở ngang mũi thuyền để đâm thủng hoặc làm vỡ các mái chèo của thuyền kẻ thù. Hầu hết các chiếc tàu đều có cánh buồm để có thể sử dụng trong những cơn gió thuận lợi, nhưng sức người vẫn là động cơ chính của thuyền. Điều này cho phép tàu tự do di chuyển một cách chính xác mặc cho những cơn gió và thủy triều. Sự thành công của thuyền galley chính là nhờ vào tốc độ và sự điều khiển bằng tay.

Phoenician ship
Tàu galley (pinterest.es)

Những người thợ đóng tàu Phoenicia là những người đâu tiên các phiên bản tàu galley 2 tầng, trong tiếng Hy Lạp gọi là bireme.

bireme1.jpg
Tàu bireme (weaponsandwarfare.com)

Tàu galley có thể vừa sử dụng làm tàu chở hàng, vừa có thể dùng như 1 loại tàu chiến trên biển. Đối với tàu buôn thì thân tàu sẽ ít dãn ra hơn, có ít mái chèo hơn và sẽ dựa chủ yếu vào những cánh buồm. Tàu galley sẽ chuyên chở những loại hàng hóa có giá trị hoặc dễ hư hỏng mà cần phải được di chuyển một cách an toàn và nhanh chóng nhất có thể. Nhờ vậy mà Carthage trở thành một cường quốc, họ kiểm soát hầu hết các hoạt động giao thương trên Địa Trung Hải, cung cấp binh lính, nô lệ và hàng hóa, và tích trữ lượng lượng vàng bạc khổng lồ từ các mỏ khai thác ở Tây Ban Nha.

aziz1
1 con tàu buôn galley (explorersweb.com)

Những hạm đội lớn các tàu chiến galley đã được sử dụng trong các cuộc tranh chấp, xung đột của người Phoenicia như chiến tranh Punic giữa Cộng hòa La Mã và Carthage, trong đó bao gồm rất nhiều những trận hải chiến lớn với hàng trăm tàu thuyền và hàng chục ngàn binh sĩ, thủy thủ và nô lệ chèo thuyền.

Thời bấy giờ Carthage là lực lượng hải quân hùng mạnh nhất trên Địa Trung Hải nhưng vào năm 264 TCN khi La Mã bao vây nhiều thành phố của Carthage ở Sicilia, Carthage đã đưa lực lượng hải quân của mình đến giải vây. Tuy nhiên La Mã đã hủy diệt hoàn toàn lực lượng hải quân này. Lần đầu tiên kể từ khi thành lập, Đế chế Carthage chuốc lấy thất bại trên biển.

c4f19b06f3674eba414d3df04e01e8b3
Những trận hải chiến dữ dội trong chiến tranh Punic (pinterest.com)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Tunisia

https://vi.wikipedia.org/wiki/Phoenicia

https://en.wikipedia.org/wiki/Galley

https://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic

Bách Khoa Thư Lịch Sử – King Fisher

Bách Khoa Lịch Sử Thế Giới – The USBORNE

 

Advertisements

One thought on “Tunisia: Con tàu Galley

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s