Vanuatu: Nanh heo rừng

Tại vùng đảo Vanuatu này, con người đặc biệt tôn sùng một loài vật bị ghét bỏ ở nhiều quốc gia: loài heo, nó vừa là một loài thú cưng thân thiện với gia đình vừa là một con vật tổ linh thiêng đối với người dân. 

Physical location map of Vanuatu.
(maphill.com)

Vanuatu là đảo quốc gồm 80 hòn đảo nhỏ hợp lại thành hình chữ Y  vùng Melanesia, tây nam Thái Bình Dương. Trước năm 1980, Vanuatu có tên là New Hebrides thuộc sự đồng trị của cả 2 nước AnhPháp. Người Việt thời đó gọi Vanuatu là Tân Đảo vì thực dân Pháp thường mộ phu ở Đông Dương để đi khai phá và canh tác đồn điền ở đó.

James-Cook-2
Thuyền trưởng James Cook (whitehorseandgriffin.com)

Năm 1606, người Tây Ban Nha dưới sự chỉ huy của Luis Váez de Torres và Pedro Fernández de Quirós đến đảo thám hiểm và cho rằng Vanuatu là một phần của lục địa châu Úc. Mãi đến thế kỷ 18 sau chuyến hải hành thứ 2 của nhà thám hiểm người Anh James Cook và đảo được đặt tên ‘New Hebrides’ người châu Âu mới đến định cư ở đây.

Sau chiến tranh thế giới II, quần đảo New Hebrides được hưởng thể chế sau này đưa đến quyền tự trị năm 1975. Từ đó những bất đồng giữa cộng đồng Anh ngữ và cộng đồng Pháp ngữ lại gia tăng. Năm 1979, Đảng thuộc cộng đồng Anh ngữ giành thắng lợi trong cuộc tuyển cử, Mục sư Walter Lini trở thành Thủ tướng. Độc lập được tuyên bố ngày 30/7/1980. Quần đảo New Hebrides đổi tên thành Cộng hòa Vanuatu.

Tại vùng đảo này, con người đặc biệt tôn sùng một loài vật bị ghét bỏ ở nhiều quốc gia: loài heo. Tại đây loài heo vừa là một loài thú cưng thân thiện với gia đình vừa là một con vật tổ linh thiêng đối với người dân. Chiếc nanh heo rừng cong vòng đã trở thành một biểu tượng quốc gia tượng trưng cho sự giàu cóquyền lực, đồng thời hiện diện rất nổi bật trên cả quốc kỳ và quốc huy của Vanuatu ngày nay.

Coat_of_arms_of_Vanuatu.jpg
Quốc huy Vanuatu ngày nay (wikipedia.org)

1. Nguồn gốc loài heo ở Vanuatu

A-wild-boar-in-autumn-for-008.jpg
Heo rừng hoang dã (pinterest.com)

Một nghiên cứu quy mô về nguồn gốc heo đã được tiến hành với sự hợp tác giữa các nhà di truyền học MỹThụy Điển. Qua phân tích xu hướng phân bố và đồng dạng DNA của các giống heo trên thế giới, các nhà nghiên cứu đi đến kết luận rằng tổ tiên của heo ngày nay chính là heo rừng, và quê hương của heo rừng nguyên thủy này chính là vùng Đông Nam Á ngày nay. Sau khi được thuần hóa ở Đông Nam Á, heo tản mát theo con người đến các vùng Âu Á (Eurasia), vượt biển đến Âu châu, và ra các bán đảo Thái Bình Dương. Sau khi tản mát ra khỏi Đông Nam Á, heo được tiếp tục thuần hóa nhiều lần ở nhiều vùng tại Trung Quốc, vùng cận Đông, và châu Âu.

Một nghiên cứu di truyền đã phân tích DNA của các giống heo thuộc các hải đảo Thái Bình Dương và đặc biệt là heo không lông Kapia ở Vanuatu, các nhà nghiên cứu Úc và Mỹ khẳng định rằng heo tại các hải đảo này cũng xuất phát và được thuần hóa từ lục địa Đông Nam Á (đặc biệt là từ Việt Nam) khoảng 3000 năm trước đây. Sau đó, chúng theo con người di cư ra khỏi lục địa và đến các hải đảo như Vanuatu.

505336407.jpg
Heo Kapia (gettyimages.com)

Tại Vanuatu,heo không lông Kapia có địa vị như con người, có danh xưng, được mặc áo nghiêm chỉnh, và mặt còn được trang điểm. Heo thường được dùng làm con vật để tế thần, vì người ta tin rằng heo có linh hồn. Một buổi lễ giết heo là một nghi thức quan trọng, một cách thể hiện địa vị xã hội và tuyên bố quyền lực chính trị

mg_9164.jpg
Một buổi lễ tế heo của người Vanuatu (mitchellktravelphoto.wordpress.com)

2. Địa vị của heo

Nanh heo rừng ở Vanuatu được xem như một báu vật, một tài sản quý của tầng lớp quý tộc, giới thượng lưu trong làng mạc và ngay cả trong xã hội hiện đại. Nó có thể sử dụng để trao đổi lương thực, dựng vợ gả chồng, kể cả thể hiện quyền lực của người bản địa gốc Melanesia trên đảo quốc Vanuatu từ rất lâu đời.

Ở ngôi làng cách trung tâm đảo Tana 45 phút đường rừng, cuộc sống nơi đây vẫn còn nguyên sơ như những cư dân Melanesia cách đây hàng thế kỷ. Phụ nữ vẫn để ngực trần, mặc váy rơm, đàn ông quấn khố bằng lá rừng, những mái nhà đều được lợp từ lá và cây rừng giống nhau. Nhìn vẻ ngoài của từng ngôi nhà mái tranh thì không cách gì phân biệt được sự giàu nghèo của họ ở trong làng. Chỉ một điểm dễ nhận ra nhất đó là bầy heo thả rông quanh nhà. Nhà nào càng có nhiều heo, địa vị của gia đình ấy trong làng càng được coi trọng.

grandmother-and-child-565x371_6.jpg
Một ngôi làng ở Vanuatu (seafoonet.info)

Mỗi bé trai khi sinh ra, vật gia bảo được ba mẹ dành tặng sẽ là heo, nuôi dần cho đến khi lớn làm lễ vật lấy vợ. Vì trong lễ vật đi hỏi vợ không thể thiếu: chiếu, rượu Kava, khoai môn và heo, trong đó heo là vật giá trị và quan trọng nhất quyết định chuyện hỏi vợ thành công hay không. Một cô gái khi lấy chồng, bên nhà gái sẽ nhận được từ 2 – 4 con heo tùy theo cô gái đó… đẹp hay xấu, và chuyện quyết định số lượng heo bao nhiêu con trong lễ hỏi do nhà gái quyết định. Tất nhiên, nhà trai nếu không đủ số heo theo yêu cầu cũng có thể thương lượng.

Người phụ nữ theo chồng, đổi lấy vài con heo, nhưng khi về đến nhà chồng họ vừa phải lao động, sinh con đẻ cái, vừa nhận nhiệm vụ quan trọng nhất trong gia đình là nuôi heo. Những con heo được chăm sóc đặc biệt trong bầy của nhà không phải để làm thịt mà để lấy cặp nanh. Một nanh heo đẹp, giá trị, phải đánh đổi khoảng thời gian trên 20 năm mới có. Nanh càng đẹp, giá trị của nó càng cao, có thể đổi lấy lương thực, nhà cửa, ruộng vườn, làm vật tô điểm cho quyền uy của người đàn ông.

Portrait of a traditional chief
Chiếc nanh heo là vật trang sức thể hiện quyền uy của người đàn ông (mitchelkphotos.com)

3. Giá trị của nanh heo

ambrym-island-plaited-fibre-bound-double-boars-tusk-pendant-ornament
Một cặp nanh heo được kết lại bằng dây rừng (pinterest.cl)

Ở Vanuatu, con heo sinh ra, khi mọc răng sẽ bị nhổ đi 2 răng nanh hàm trên, cặp nanh hàm dưới mọc dần ra sẽ tự uốn cong lại. Khi nanh đã trổ khỏi hàm, con heo đó sẽ bị nhốt lại trong một chuồng nhỏ. Lỗ mũi được xỏ dây cột treo mõm lên sao cho không chạm đất, hạn chế tối đa va chạm nanh heo với các vật bên ngoài, cốt giữ cho nanh heo nguyên vẹn, không trầy xước. Đến khi độ cong của nanh nối lại thành một vòng tròn, càng nuôi lâu vòng tròn này càng xoáy vòng lại với nhau rất đẹp. Nhưng để một chiếc nanh từ nhỏ đến khi nối vòng mất từ 20 năm trở lên. Trong suốt 20 năm ấy, người nuôi phải tốn bao công sức, thức ăn cho heo. Trước năm 1980, tại các bộ lạc trong làng, nanh heo được người Melanesia dùng dây rừng kết lại thành từng cặp đeo trước ngực trong những dịp lễ hội quan trọng của làng. 

Ở các làng, thông thường già làng là người có con heo với cặp nanh đẹp nhất. Và mọi người thường ví von người vợ khi ấy không được già làng quan tâm bằng cặp nanh heo. Người vợ phải cho heo ăn trước rồi mới được ăn, đi làm ruộng hay đi xa về, việc làm đầu tiên khi vào nhà là ra thăm xem con heo còn hay mất, cặp nanh có còn nguyên vẹn hay không.

DSCN1186-1024x768
Cặp nanh heo càng cong càng tượng trưng cho sự giàu có, quyền lực và địa vị cao hơn (quietmindendlesssea.com)

Tuy nhiên, với điều kiện sống vệ sinh không đảm bảo, rất ít những con heo sống thọ để cho ra những cặp nanh ưng ý. Vì vậy, những cặp nanh vòng tròn nối liền lại với nhau có giá trị càng cao. Heo vừa là của cải, nanh heo là vật giá trị tựa như một loại tiền nên phải coi sóc kỹ, không để bị lấy cắp. Loại heo già này làm thịt cũng khó nhai, nếu mất nanh coi như hết giá trị.

12341090_1714229018798564_3218405862793042215_n_large.jpg
Những chiếc nanh dài và cong là cực kỳ kỳ hiếm và giá trị (pinterest.com.au)

Một chiếc nanh heo để đạt tiêu chuẩn làm vật trang sức cần phải không có bất kỳ tì vết nào, có độ cong hoàn hảo, độ dày và chất lượng ngà của nanh phải cực kỳ cao. Những chiếc nanh tuyệt vời được đánh bóng như thủy tinh là vật trang sức được mong muốn nhất ở Nam Thái Bình Dương.

Việc nuôi heo lấy nanh ngày càng phát triển ở các làng, nhiều người cũng đi vào con đường sưu tập các bộ nanh có giá trị. Tại các điểm bán mặt hàng lưu niệm ở trung tâm Vanuatu, cũng có bày bán các loại nanh heo với giá bình quân từ 300 – 500 USD cho mỗi chiếc có vòng xoắn đều, đẹp. Nhưng không phải người Vanuatu nào dù ham muốn đến mấy cũng khó sở hữu được, bởi mức thu nhập của một lao động tại Vanuatu trung bình được 200 USD/tháng.

Kể từ ngày 31/7/1980, nước Cộng hoà Vanuatu được thành lập, và nanh heo được chọn làm biểu tượng đưa lên lá cờ tổ quốc. Vẻ đẹp của đường cong trên nanh heo đã trở thành một niềm kiêu hãnh của những ai sở hữu trong tay những cặp nanh có vòng tròn nối kết tương tự.

Vanuatu_tusk_and_fern.jpg
Chiếc nanh heo trên quốc kỳ của Vanuatu (wikipedia.org)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Vanuatu

https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%A3n_nh%C3%A0

http://nld.com.vn/van-hoa-van-nghe/ly-lich-sinh-hoc-cua-heo-180277.htm

http://dantri.com.vn/khoa-hoc/ly-lich-sinh-hoc-cua-heo-1364438204.htm

http://mylanvn.blogspot.com/2007/08/chuyn-ci-nanh-heo.html

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s