Hà Lan: Sư tử vùng đất thấp

Sư tử Hà Lan gắn liền với đất nước và cùng nó trải qua rất nhiều những bước thăng trầm của lịch sử. Nó cũng gắn liền với nhân vật hoàng tử William xứ Orange, người cha đẻ của Hà Lan. 

physical-location-map-of-netherlands.jpg
(maphill.com)

Hà Lan thuộc khu vực Tây Âu là một trong những quốc gia có mật độ dân số cao và nằm thấp nhất so với mực nước biển trên thế giới, có khoảng 27% diện tích và 60% dân số nằm ở khu vực có độ cao dưới mực nước biển.

756px-Emperor_charles_v.jpg
Hoàng đế Charles V (wikipedia.org)

Lãnh thổ là Hà Lan ngày nay từng thuộc Đế chế La Mã. Sau khi La Mã sụp đổ, người Frank bành trướng lãnh thổ thành nhiều vương quốc. Sau khi Vương quốc Frank bị chia cắt, các vùng đất thấp về danh nghĩa trở thành bộ phận của Đông Frank vào năm 870. Đế quốc La Mã Thần thánh dân tộc Đức (nhà nước kế thừa của Đông Frank) cai trị hầu hết vùng đất thấp trong thế kỷ 10 và 11. Dưới triều của hoàng đế Charles V của Gia tộc Habsburg, người đồng thời cũng là vua Tây Ban Nha, Hà Lan được chia thành 17 tỉnh (ngày nay là Bỉ, Luxembourg và Hà Lan).

Năm 1568, Hoàng tử William I xứ Orange (hay còn gọi là William the Silent) đồng thời là Bá tước vùng Nassau-Dilenburg đã lãnh đạo cuộc cách mạng Hà Lan chống lại dòng họ Habsburg Tây Ban Nha, dẫn đến cuộc Chiến tranh 80 năm (1568–1648), kết quả là 7 tỉnh miền Bắc của Hà Lan theo đạo Tin Lành (Liên minh Utrecht) tuyên bố độc lập năm 1581 và cuối cùng nền độc lập của Hà Lan được Tây Ban Nha chính thức công nhận vào ngày 15/5/1648 qua Hiệp ước Westphalia. Mặc dù không thể hiện bản lĩnh trên chiến trường, nhưng William I giữ vai trò quyết định trong tiến trình ngoại giao quân sự đồng thời củng cố sức mạnh trong và ngoài nước. Tại Hà Lan, William xứ Orange được coi là người cha đẻ của đất nước và bài quốc ca của nước này, Het Wilhelmus, được viết để vinh danh ông.

William_(Civ5).jpg
William I xứ Orange (civilization.wikia.com)

Trong Thời kỳ hoàng kim Hà Lan, kéo dài trong phần lớn thế kỷ 17, Đế quốc Hà Lan phát triển thành một trong các cường quốc hàng hải và kinh tế chủ yếu của thế giới. Đến năm 1650, Hà Lan sở hữu 16.000 thương thuyền. Công ty Đông Ấn Hà Lan và Công ty Tây Ấn Hà Lan thành lập các thuộc địa và trạm mậu dịch trên khắp thế giới. Người Hà Lan định cư tại Bắc Mỹ từ khi thành lập New Amsterdam (New York ngày nay) năm 1614, lập thuộc địa Cape tại Nam Phi năm 1652, thuộc địa Suriname tại Nam Mỹ, thuộc địa Đông Ấn Hà Lan (nay là Indonesia ) tại châu Á, và sở hữu trạm mậu dịch với phương Tây duy nhất tại Nhật Bản là Dejima.

05b47bfb722a9e24af6518287aa17ebd--dutch-golden-age-fresh-vegetables.jpg
Hà Lan trở thành 1 cường quốc nhờ phát triển hàng hải (pinterest.co.uk)

Nhưng năm 1672 – trong lịch sử Hà Lan được gọi là Rampjaar (năm thảm hoạ) – Cộng hòa Hà Lan đồng thời tham chiến với Pháp, Anh và 3 giáo phận của Đức , họ không bao giờ có thể khôi phục vinh quang như trước đó. Hà Lan lâm vào tình trạng suy thoái trong thế kỷ 18, khi phải cạnh tranh về kinh tế với Anh, và trong nước diễn ra đối đầu trường kỳ giữa các đảng phái. Hà Lan duy trì được tính trung lập trong Chiến tranh thế giới I. Đến Chiến tranh thế giới II, Đức Quốc xã xâm chiếm Hà Lan vào năm 1940. Sau thế chiến, người Hà Lan chiến đấu trong chiến tranh thực dân chống lại Cộng hòa Indonesia mới thành lập.

Về mặt lịch sử, cả Bỉ, Hà Lan và Luxembourg ngày nay được gọi là Các nước vùng thấp, cùng từng là các tỉnh của Hà Lan.

  • Nước Bỉ (trước đó là các tỉnh miền Nam thuộc vương quốc Hà Lan) giành được độc lập sau cuộc Cách mạng Bỉ năm 1830 nhưng mãi đến 1839 mới được vua Hà Lan là William I công nhận.
  • Sau khi cuộc xâm lược của Napoléon thất bại vào năm 1815, Luxembourg bị tranh giành bởi Phổ và Hà Lan. Hội nghị Wien đã xác lập Luxembourg như là một Đại công quốc liên hiệp với Hà Lan. Vua Hà Lan đồng thời cũng là Đại Công tước xứ Luxembourg,  duy trì mối liên hệ dân tộc giữa 2 nước cho đến tận năm 1890.

Ngày nay quốc huy của 3 nước Hà Lan, Bỉ và Luxembourg vẫn còn thể hiện mối quan hệ liên kết chặt chẽ trong quá khứ của 3 nước với hình ảnh con sư tử Leo Belgicus (tạm dịch: sư tử Bỉ).

1. Bản đồ sư tử

Sư tử đã luôn là một biểu tượng nổi bật trong hệ thống biểu tượng huy hiệu tại Hà Lan, đến nỗi mà bản đồ Hà Lan trong quá khứ đã từng được vẽ dưới hình con sư tử với cái tên ‘Leo Belgius’. Cái tên Belgius nghĩa là nước Bỉ ngày nay, nhưng trước khi sự phân chia những quốc gia vùng thấp thành các tỉnh miển Nam và miền Bắc vào thế kỷ 16, đó là cái tên chung chỉ toàn bộ các quốc gia khu vực này, và cũng là từ Latin chỉ Hà Lan (lúc bấy giờ bao gồm Hà Lan, Luxembourg, Bỉ và một phần phía Bắc nước Pháp).

301px-Arms_of_Nassau.jpg
Huy hiệu của dòng họ Orange-Nassau (wikipedia.org)

Bản đồ Leo Belgicus đầu tiên được vẽ bởi một người Áo tên là Michael Aitzinger vào năm 1583, khi Hà Lan còn đang chiến đấu trong chiến tranh 80 năm giành độc lập. Motif hình ảnh này được lấy cảm hứng từ hình ảnh quốc huy sư tử của một số tỉnh thuộc Hà Lan, bao gồm: Brabant, Flanders, Frisia, Guelders, Hainout, Holland, Limburg, Luxembourg và Zeeland, cũng như huy hiệu của William xứ Orange.

Phiên bản của Aitzinger là bản đồ đầu tiên của nhiều bản vẽ sau đó. Phiên bản phổ biến nhất có đầu con sư tử ở vị trí Đông Bắc của đất nước và cái đuôi của nó nằm ở hướng Đông Nam. Bản vẽ nổi tiếng nhất là của Claes Janszoon Visscher, được xuất bản năm 1609 vào dịp nghị định đình chiến 12 năm giữa nhà  Habsburg Tây Ban Nha + các tỉnh miền Nam Hà Lan và Cộng hòa Hà Lan (các tỉnh miền Bắc).

800px-Leo_belgicus.jpg
Phiên bản Leo Belgicus của Claes Janszoon Visscher năm 1609 (wikipedia.org)

Sau khi nền độc lập của Hà Lan được chính thức công nhận tại Hòa ước Westphalia năm 1648, một phiên bản khác được phát hành được gọi là Leo Hollandicus (sư tử Hà Lan) và chỉ bao gồm các tỉnh của Hà Lan. Một trong những bản vẽ đầu tiên được phát hành vẫn là của Visscher, vào khoảng năm 1625.

800px-1648_Leo_Visscher.jpg
Leo Hollandicus của Visscher năm 1625 (wikipedia.org)

2. Sư tử xứ Flanders

Nhìn chung có 4 motif huy hiệu chính của sư tử Hà Lan:

  • Sư tử đen trên nền vàng của vùng Flanders
Arms_of_Flanders
(wikipedia.org)
  • Sư tử vàng trên nền đen của vùng Brabant, được sử dụng lần đầu tiên bởi Bá tước Lambert I xứ Louvain, ngày nay được hoàng gia nước Bỉ sử dụng:
473px-Wapenschild_van_Brabant.jpg
(wikipedia.org)
  • Sư tử đỏ trên nền vàng của Hà Lan:
Counts_of_Holland_Arms.jpg
(wikipedia.org)
  • Sư tử đỏ trên nền sọc xanh và trắng của vùng Limburg, được sử dụng lần đầu tiên bởi Bá tước Henry V, ngày nay là quốc huy của Luxembourg:
Arms_of_the_Counts_of_Luxembourg.jpg
(wikipedia.org)
Bruges_basilica_Philip_of_Flanders.JPG
Bá tước Philip xứ Flanders (wikipedia.org)

Nguồn gốc hình ảnh sư tử xứ Flanders có thể có từ huy hiệu của Bá tước Philip xứ Flanders từ năm 1163 đến 1191. Người ta cho rằng Bá tước Philip đã mang lá cờ sư tử từ vùng đất thánh trở về sau khi chinh phục nó từ tay một hiệp sĩ Saracen vào năm 1177, nhưng đây chỉ là một huyền thoại.

Thật ra Philip đã noi theo một xu hướng tại Tây Âu thời bấy giờ, khi mà biểu tượng sư tử xuất hiện trên huy hiệu của các tỉnh khác như Brabant, Luxembourg, Hà Lan, Limburg và những vùng lãnh thổ khác, đặc biệt là Vương quốc Anh. Huy hiệu sư tử được sử dụng rộng rãi như vậy nhằm mục đích thể hiện sự độc lậptự chủ của các quốc gia đối với Đế chế La Mã thần thánh, nơi hoàng đế sử dụng huy hiệu hình đại bàng, và nước Pháp, với biểu tượng Fleur-de-lis nổi tiếng.

Huy hiệu sư tử và câu hô Vlaendr’n den leeuw (Hỡi những con sư tử Flander!) đóng một vai trò quan trọng đối với quân đội Flander trong trận chiến Golden Spurs chống lại vương quốc Pháp vào năm 1302, diễn ra tại Kortrijk, nước Bỉ ngày nay. Khi 2 đội quân giáp mặt nhau, những kỵ sĩ Pháp đã không thể chống lại bộ binh Flander được huấn luyện và trang bị kỹ lưỡng. Những ngọn giáo của bộ binh Flanders đã xuyên thủng và hất ngã những hiệp sĩ Pháp trên lưng ngựa, nước Pháp chịu thất bại nặng nề  và người Flander giành được quyền tự chủ của mình. Sau trận chiến người ta thu thập được hơn 500 ngọn giáo, từ đó trận chiến mới mang tên Golden Spurs, nghĩa là ‘những ngọn giáo vàng’.

Nicaise_de_Keyser02.jpg
Trận chiến Golden Spurs (Tranh của Nicaise de Keyser, năm 1836)
403px-Arms_of_the_united_provinces.jpg
Sư tử Cộng hòa Hà Lan (wikipedia.org)

3. Trở thành biểu tượng quốc gia

Vào năm 1579, một huy hiệu sư tử mới được thiết kế cho Liên minh Utrecht của 7 tỉnh miền Bắc Hà Lan, gọi là Sư tử Cộng hòa Hà Lan. Hình ảnh sư tử mới cầm một bó 7 mũi tên tượng trưng cho tinh thần đoàn kết là sức mạnh của 7 tỉnh Hà Lan và một thanh kiếm tượng trưng trưng cho lòng quyết tâm bảo vệ sự tự do và nền độc lập của họ. Màu sắc ban đầu thật ra là một con sư tử đỏ trên nền vàng giống như huy hiệu của tỉnh Hà Lan nhưng sau đó được đổi ngược lại để thể đại diện cho tất cả các tỉnh trong Liên Minh.

1280px-Bartholomeus_van_der_Helst,_Banquet_of_the_Amsterdam_Civic_Guard_in_Celebration_of_the_Peace_of_Münster
Người dân Amsterdam ăn mừng ngày giành độc lập (Tranh của Bartholomeus van der Helst, năm 1648)
William_I_of_the_Netherlands.jpg
Hoàng đế William I (wikipedia.org)

Sau khi bị nước Pháp dưới thời Napoléon thôn tính, vương quốc Hà Lan được thành lập khi hoàng tử William Frederick trở về Hà Lan vào năm 1813 sau khi bị Napoleon đày đến nước Phổ. William tuyên bố nền độc lập của Hà Lan và trở thành vua William I. Hà Lan lúc này bao gồm cả các tỉnh miền Bắc và Nam, tuy nhiên các tỉnh miền Nam do đã quá khác biệt về văn hóa sau khi bị chia cắt từ năm 1581 nên đã nhanh chóng nổi dậy và giành lấy độc lập vào năm 1830, trở thành nước Bỉ ngày nay.

Khi William I trở thành vua năm 1815, ông đã kết hợp hình ảnh Sư tử Cộng hòa Hà Lan và màu sắc truyền thống của dòng họ Nassau có từ thời William xứ Orange để tạo thành Quốc huy Hà Lan ngày nay.

Untitled.jpg

Như vậy quốc huy sư tử của Hà Lan ngày nay đã gắn liền với đất nước trải qua rất nhiều những thăng trầm của lịch sử và cũng gắn liền với nhân vật hoàng tử William xứ Orange, người cha đẻ của đất nước. Ngoài ra những biểu tượng quốc gia khác của Hà Lan cũng bắt nguồn từ nhân vật này:

  • William là tổ tiên của hoàng gia Hà Lan
  • 2000px-Prinsenvlag.jpg
    Lá cờ của William xứ Orange (wikipedia.org)

    Quốc kỳ Hà Lan (đỏ, trắng và xanh) có nguồn gốc từ lá cờ của William, gồm cam, trắng và xanh

  • Khẩu hiệu Je maintiendrai (tiếng Pháp: tôi sẽ gìn giũ) cũng được sử dụng bởi William
  • Quốc ca Hà Lan, Wilhemus, là một bài hát ca ngợi William
  •  Màu sắc truyền thống của Hà Lan là màu cam, cũng là màu truyền thống của dòng họ Orange-Nassau, ngày nay được sử dụng rộng rãi trong các sự kiện thể thao.
72ffa4a88675b42af638431b3e43cb74.jpg
Tranh minh họa của họa sĩ Ivan Belikov

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%A0_Lan

https://vi.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Oranje

https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Belgicus

https://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_Republic_Lion

https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_the_Golden_Spurs

https://en.wikipedia.org/wiki/William_the_Silent

Advertisements