Cuba: Cây cọ Hoàng gia

Những đất nước có khí hậu nhiệt đới thường gắn liền với hình ảnh của một cây cọ, đối với đất nước Cuba, cây cọ Hoàng gia tượng trưng cho tính khí ngay thẳng và khả năng phục hồi bất khuất của dân tộc Cuba.

physical-location-map-of-cuba.jpg
(maphill.com)
1200px-Hatuey_monument,_Baracoa,_Cuba.JPG
Hatuey, tù trưởng của người Taíno, người đầu tiên lãnh đạo người dân chống lại thực dân Tây Ban Nha (wikipedia.org)

Cuba bao gồm đảo Cuba (hòn đảo hình con cá sấu vươn dài trên biển Caribe, cũng là hòn đảo lớn nhất của quần đảo Đại Antilles), cùng với đảo Thanh Niên (Isla de la Juventud) và các đảo nhỏ xung quanh, nằm ở phía bắc Vùng Caribe và là giao điểm của 3 miền biển lớn: biển Caribe, vịnh Mexico và Đại Tây Dương.

Cuba là quốc gia đông dân nhất vùng Caribe. Dân chúng và văn hóa Cuba kết hợp từ nhiều nguồn dựa trên quá trình nhân chủng, lịch sử và địa lý: bộ tộc người bản xứ Taíno và Ciboney là những cư dân đầu tiên trên đảo này, cho đến khi Colombus đến đây vào năm 1492 và tuyên bố chủ quyền, mở ra thời kỳ đô hộ của Tây Ban Nha  trong 388 năm.

Carlos_Manuel_de_Cespedes.jpg
Carlos Manuel de Céspedes (wikiwand.com)

Sự gần gũi địa lý của Cuba với Hoa Kỳ gây ảnh hưởng rất mạnh trên lịch sử nước này. Trong suốt thế kỷ 19, các chính trị gia miền Nam Hoa Kỳ đã âm mưu sáp nhập hòn đảo này. Carlos Manuel de Céspedes lãnh đạo một cuộc nổi dậy năm 1868, ông tuyên chiến và được phong là Tổng thống Cộng hòa Cuba. Sự kiện này đã dẫn đến cuộc Chiến tranh 10 Năm giữa các lực lượng ủng hộ độc lập và Quân đội Tây Ban Nha. Năm 1878, Hiệp ước Zanjon chấm dứt cuộc xung đột, Tây Ban Nha hứa trao quyền tự trị rộng rãi hơn cho Cuba.

Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ khiến Tây Ban Nha đồng ý rút lui khỏi Cuba. Chính quyền Hoa Kỳ đặt Cuba dưới một hiệp ước bảo hộ 20 năm. Theodore Roosevelt, Tổng thống Hoa Kỳ năm 1901 và chính thức công nhận Cộng hòa Cuba độc lập ngày 20/5/1902.

bc29110f1569d430d826ad4d27d0a519.jpg
Tổng thống Fulgencio Batista (name-list.net)

Năm 1940, Batista được bầu làm Tổng thống và chính quyền của ông đã tiến hành các cải cách cũng như đưa ra một bản hiến pháp tiến bộ. Chính quyền Batista chính thức đưa Cuba tham gia Chiến tranh thế giới II với tư cách đồng minh của Mỹ, tuyên chiến với phe phát xít năm 1941.

Camilo Cienfuegos, Che Guevara, Raul và Fidel Castro đã lãnh đạo cuộc Cách mạng Cuba lật đổ tổng thống độc tài Batista và sau đó Fidel Castro trở thành thủ tướng Cuba từ tháng 2/1959 đến tận tháng 7/2006 trước khi chuyển giao quyền lực cho em trai mình là Raul Castro.

Castro-and-Guevara-Marching.jpg
Các nhà lãnh đạo Cách mạng Cuba tuần hành tại thủ đô La Habana năm 1960 (esquire.com)

Fidel Castro từng là Thủ tướng Cuba, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cuba và là Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba. Những người ủng hộ Castro xem ông là một trong những nhà cách mạng kiệt xuất nhất nửa sau thế kỷ 20, là biểu tượng của sự ủng hộ về mặt tinh thần đối với nhân dân những nước có đời sống kinh tế thấp hoặc là bị chính quyền trấn áp trên thế giới. Ngược lại, những quan điểm chỉ trích Castro thì cáo buộc ông là ‘nhà độc tài với những hành động vi phạm nhân quyền’, đây cũng là lý do mà chính phủ Mỹ dùng để áp đặt lệnh cấm vận lên Cuba suốt từ năm 1960. Fidel Castro cũng là nhà lãnh tụ đã vượt qua nhiều sóng gió và nguy hiểm nhất. Sách Kỷ lục Guinness đã công nhận ông là người bị ám sát nhiều nhất (638 lần), chủ yếu bởi tổ chức Tình báo Trung ương Mỹ CIA tiến hành.

CastroLeaderscreen.png
Fidel Castro (civilization.wikia.com)

Do nhiệt độ cao của biển Caribe và địa thế hầu như chắn ngang vịnh Mexico, Cuba hằng năm thường hứng chịu những trận bão lớn. Tuy nhiên hòn đảo này vẫn có khí hậu nhiệt đới được điều hòa bởi vùng biển bao quanh, và biểu tượng quốc gia của Cuba cũng là một biểu tượng của vùng nhiệt đới: cây cọ Hoàng gia. Hình ảnh cây cọ Hoàng gia được ưu ái xuất hiện trên góc phải bên dưới quốc huy của quốc đảo này. Quốc huy Cuba gồm 3 phần:

  1. Bên trên là chiếc chìa khóa màu vàng nằm giữa 2 hòn đá lớn tượng trưng cho vị trí địa lý của Cuba nằm giữa Florida và bán đảo Yucatan, là chiếc chìa khóa mở ra cánh cổng tiến vào Hoa Kỳ từ khu vực Mỹ Latin. Mặt trời ở phía sau tượng trưng cho sự ra đời của một nhà nước mới.
  2. Bên trái là những sọc màu xanh và trắng giống như trên quốc kỳ của Cuba
  3. Bên phải là hình ảnh của cảnh quan thiên nhiên Cuba, với cây cọ Hoàng gia biểu tượng cho tính khí ngay thẳng, bất khuất, đạo đức, khả năng phục hồi bất khả chiến bại của dân tộc Cuba.
Coat_of_arms_of_Cuba.jpg
Quốc huy Cuba (wikipedia.org)

1. Đặc điểm và công dụng 

4ca9aed7cfb2b6abf0a2d2fb828f3b85.jpg
Cây cọ Hoàng gia (pinterest.com)

Cây cọ Hoàng gia Cuba phân bố rộng rãi ở miền Nam Florida, Mexico và một phần của Trung Mỹ và Caribe, là một trong những loại cọ dễ nhận biết nhất và nổi tiếng nhất thế giới. Chúng mọc tốt nhất ở những khu vực nắng nhiều, có đất thoát hơi tốt và có một chút tính axit. Khác với những loại cọ khác, cọ Hoàng gia sẽ phát triển rất nhất nếu được tưới nước và phân bón đầu đủ, đặc biệt chúng sẽ chỉ mọc theo chiều thẳng đứng chứ không dễ dàng bẻ cong như những cây dừa nhiệt đới.

Đây là một loại cây cọ rất lớn và đẹp, được trồng rộng khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới làm cây cảnh, đặc biệt được trồng tại các resort nhiệt đới, khách sạn và khu dân cư vì rễ của chúng không thể mọc xuyên qua làm hỏng đường xá và vỉa hè.

Chiều cao của cây có thể lên đến 20 – 30m và đường kính thân cây có thể rộng đến 50cm. Vỏ cây rất chắc chắn, nhẵn nhụi, có màu xám-trắng và đặc điểm đặc biệt nhất là có một chỗ phình to ra bên dưới tán lá hình một chiếc vương miện màu xanh. Tán lá thì có khoảng 15 cành lá, có thể dài tới 4m.

100131rp.jpg
Hoa cọ (plantekey.com)

Hoa của cây có màu trắng và bao phấn màu hồng nhạt,  có mùi rất thơm có thể ngửi thấy từ hơn 15m, mời gọi các loài chim,dơi và ong đến thụ phấn cho hoa. Quả cọ có hình cầu hoặc elip, có màu xanh khi còn sống và chuyển dần sang màu đỏ và cuối cùng là đen tím khi chín. Quả cọ mọc và phát triển quanh năm và được làm thức ăn cho gia súc đặc biệt là heo, trong khi tán lá và thân cây được người nông dân Cuba dùng để xây những túp lều hoặc cây cầu đơn giản.

Phần chồi và tim cọ mềm và dễ nhai, có thể sử dụng làm thức ăn trong món soup và salad, đã trở thành 1 món ăn chủ lực cho quân đội Cuba trong Chiến tranh giành độc lập.

FNM_100110-Weeknight-Dinners-049_s4x3.jpg.rend.sniipadlarge.jpeg
Món salad tim cọ (foodnetwork.com)

Tán lá cọ được người nông dân sử dụng để lợp mái nhà và che phủ những cây thuốc lá trong những trang trại. Phần gốc của tán lá rộng hơn có thể sử dụng để cất giữ thuốc lá và làm những bức tường bao bọc ngôi nhà. Tán lá cọ khô còn được dùng như một loại chổi được sử dụng rộng rãi trong nước.

cuba-vinales-wooden-wood-colonial-house-palm-tree-leaves-roof-guest-en9wxr
Một căn nhà bé xinh được lợp bằng lá cọ ở Cuba (alamy.com)

Rễ của cây có thể được chế biến thành một loại thuốc lợi tiểu, và vì lý do đó mà nó được thêm vào tifey, một loại đồ uống của người Haiti. Nó còn có thể sử dụng để chữa bệnh béo phì.

Cấu trúc và chiều cao hùng vĩ cũng như sức mạnh và công dụng đa dạng của cây cọ Hoàng gia đã giúp nó trở thành loại cây được xem là Nữ hoàng của những cánh đồng Cuba. Nó có nguồn gốc từ Cuba và là một biểu tượng đặc trưng của cảnh quan nhiệt đới nơi đây vì thế mà nó cũng đã trở thành một biểu tượng tiêu biểu của đất nước này.

cuban-royal-palm2
Nữ hoàng của những cánh đồng Cuba (sipse.com)

2. Vai trò trong tôn giáo 

f80f679d7483f4d00c06de0e3d2bb9f6.jpg
Thần sấm sét Shango (pinterest.com)

Cả đạo Kitô và Santeria, một tôn giáo đặc trưng của người Cuba da màu tại vùng Caribe, đều xem cọ Hoàng gia là loại cây có vai trò quan trọng. Trong đạo Santeria, cây được gắn liền với Shango, vị thần của sấm sét, bão tố, công lý, khiêu vũ và sức mạnh. Shango thường hay được hợp nhất với thánh Barbara hoặc thánh Jerome trong đạo Kitô. Shango trong lịch sử là một nhân vật có thật, là một tổ tiên hoàng gia của dân tộc Yoruba, là vị vua thứ 3 của vương quốc Oyo tại châu Phi. Thần có sở thích là khiêu vũ và đánh trống, là một vị thần bảo vệ cho cái thiện, rất trung thành và có phần…hấp dẫn.

Trong đạo Kitô, cây cọ biểu trưng cho sự chiến thắng của lòng tin trước các kẻ thù của linh hồn con người, đồng thời đóng một vai trò quan trọng trong Lễ lá Chủ Nhật. Đây là ngày Chủ Nhật trước Lễ Phục sinh. Buổi lễ này kỉ niệm một sự kiện được viết trong Kinh thánh Tân Ước, kể về việc Chúa Jesus tiến vào Jerusalem trước khi chịu khổ hình. Theo truyền thống, các nghi lễ đều sử dụng lá cọ, nhưng vì ở các vùng khác nhau có thể không hoặc khó tìm được, nên có thể thay thế bằng những cành cây thủy tùng, cây liễu hay những loài cây bản xứ khác. Những chiếc lá được thắt và tạo hình một cách công phu để thể hiện sự vui mừng hoan hô đón Chúa.
Iquitos_en_el_Domingo_de_Ramos.JPG
Đám đông giơ cành lá cọ thể hiện sự vui mừng đón Chúa (conggiaovn.com)

Cây cọ Hoàng gia còn là biểu tượng của một số các quốc gia khác tại Nam Mỹ như:

Coat_of_arms_of_Haiti.jpg
Quốc huy Haiti (wikipedia.org)
664px-Coat_of_arms_of_Suriname.jpg
Quốc huy Suriname (wikipedia.org)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Cuba

http://www.circuloguinero.org/contentEN/simbolosNacionales/arbol.html

http://www.dtcuba.com/cubainfodetails.aspx?c=9&lng=2

http://www.cubanaturaleza.org/en/cuba-naturaleza-home-page/7-trees/30-cuba-naturaleza-org-cuban-royal-palm-roystonea-regia-national-tree-of-cuba.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Shango

https://en.wikipedia.org/wiki/Roystonea_regia

https://en.wikipedia.org/wiki/Palm_Sunday

 

 

 

Advertisements