Mông Cổ: Soyombo và Ngựa gió Lungta

Hình ảnh chú ngựa gió dũng mãnh không những có một ý nghĩa thiêng liêng trong Phật giáo Tây Tạng mà chúng còn là loài vật đặc trưng của đất nước Mông Cổ, gắn liền với lịch sử huy hoàng của một Đế chế Mông Cổ năm xưa.

physical-location-map-of-mongolia.jpg

Mông Cổ là quốc gia thưa dân nhất trên thế giới với  dân số khoảng 3 triệu người trên diện tích khoảng hơn 1,500,000 km2. Đây cũng là quốc gia nội lục lớn thứ 2 thế giới, sau Kazakhstan. Mông Cổ có rất ít đất canh tác do hầu hết diện tích do thảo nguyên bao phủ, Ulaanbaatar là thủ đô và thành phố lớn nhất của Mông Cổ, là nơi cư trú của khoảng 45% dân số toàn quốc. Khoảng 30% dân số Mông Cổ ngày nay là dân du mục hoặc bán du mục; văn hóa ngựa vẫn còn nguyên vẹn. Đa số cư dân là tín đồ Phật giáo và thuộc dân tộc Mông Cổ.

8a7f9e8e758e3d6a44b01988b9100ce2.jpg
Vua Mặc Đốn của người Hung Nô

Vùng đất Mông Cổ ngày nay từng là nơi sinh sống của rất nhiều tộc người từ thời tiền sử. Họ chủ yếu là những người dân du mục và dần dần phát triển thành những liên minh lớn mạnh. Năm 209 TCN, người Hung Nô đã thành lập một liên minh hùng mạnh dưới sự lãnh đạo của vua Mặc Đốn, nhanh chóng trở thành một thế lực lớn uy hiếp Trung Hoa trong 3 thế kỉ sau đó. Triều Tần đã phải xây dựng Vạn Lý Trường Thành để ngăn chặn những sự xâm nhập từ phía Bắc của người Hung Nô. Sau khi bị người Trung Quốc đánh bại vào năm 428-431, một bộ phận người Hung Nô đã di chuyển sang phía Tây và trở thành người Hung. Người Đột Quyết cai quản Mông Cổ trong thế kỉ 7 và 8. Tiếp đó, họ lại bị thay thế bởi người Khiết Đan và người Nữ Chân. Vào thế kỉ 10, Mông Cổ bị chia thành rất nhiều bộ lạc nhỏ liên kết rời rạc với nhau.

Năm 1206, Thành Cát Tư Hãn lập ra Đế quốc Mông Cổ, sau đó nó phát triển thành đế quốc lục địa liền kề lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Tài lãnh đạo của Thành Cát Tư Hãn đã làm cho Mông Cổ đạt được nhiều quyền lực, đội quân Mông Cổ sống trên lưng ngựa, thần tốc, hung bạo và có kỉ luật tốt. Họ tự cung tự cấp bằng sự cướp bóc, nhận chìm các nền văn minh khác bằng sự tàn nhẫn, giết bất kỳ ai phản bội hoặc không chấp nhận đầu hàng. Khi Thành Cát Tư Hãn mất năm 1227, đế quốc này được chia cho 4 người con trai của ông, trở thành các triều đại Ilkhanate ở Ba Tư, triều Chagatai ở Trung Á, triều Nhà Nguyên ở Trung Quốc, và Kim Trướng hãn quốc ở địa phận nước Nga ngày nay.

Genghis_Khan_(Civ5).jpg
Thành Cát Tư Hãn

Người Mông Cổ đã thôn tính hoàn toàn Trung Hoa trong thế kỷ 13 và lập nên nhà Nguyên-Mông. Tuy nhiên, nhà Nguyên suy yếu và bị người Hán đánh đuổi ra khỏi Trung Hoa vào năm 1368, người Mông Cổ đã phải rút lui về đất nước mình và nhà Nguyên tiếp tục tồn tại ở đó, gọi là nhà Bắc Nguyên.

Thế kỷ 17 người Mông Cổ bị người Mãn Châu (Nữ Chân) tấn công mạnh mẽ. Năm 1636, Mông Cổ trở thành một phần của đế chế Mãn Thanh. Sau khi nhà Thanh sụp đổ vào năm 1911, Ngoại Mông Cổ tuyên bố độc lập từ nhà Thanh, và đến năm 1921 thiết lập nền độc lập thực tế từ Trung Hoa Dân Quốc. Ngay sau đó, quốc gia nằm dưới quyền kiểm soát của Liên Xô. Năm 1924, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ tuyên bố thành lập, trở thành một quốc gia vệ tinh của Liên Xô. Trước biến động tại Liên Xô và Đông Âu, Mông Cổ tiến hành cách mạng dân chủ hòa bình vào đầu năm 1990. Kết quả là một hệ thống đa đảng, một bản hiến pháp mới năm 1992, và chuyển đổi sang kinh tế thị trường như ngày nay.

Biểu tượng quốc gia của Mông Cổ là một biểu tượng rất nổi tiếng trên thế giới, được thể hiện nổi bật trên cả quốc kỳ lẫn quốc huy Mông Cổ, gọi là biểu tượng Soyombo. Trên quốc huy Mông Cổ thì vòng tròn màu vàng bên ngoài được trang trí bằng hoa văn tumen nasan, tượng trưng cho sự vĩnh cửu bao bọc lấy một nền màu xanh tượng trưng cho bầu trời. Ở vị trí trung tâm là 1 sự kết hợp của biểu tượng Soyombo và hình ảnh Ngựa gió, tượng trưng cho sự độc lập, chủ quyền tinh thần của Mông Cổ. Bên trên là một viên đá quý huyền thoại Cintamani, tượng trưng cho sự quy y Tam bảo của nhà Phật và cũng là vật biến điều ước thành hiện thực trong truyện dân gian Mông Cổ. Bên dưới là một dãy núi màu xanh với biểu tượng Bánh xe Dharma ở chính giữa và chiếc khăn choàng hành lễ khadag.

State_emblem_of_Mongolia.jpg
Quốc huy Mông Cổ

1. Biểu tượng Soyombo

Soyombo_symbol.jpg
2 phiên bản của biểu tượng Soyombo

Biểu tượng Soyombo là một chữ cái đặc biệt trong bảng chữ cái Soyombo được phát minh bởi Jebtsundamba Khutughtu (Lạt Ma hàng cao nhất trong Phật giáo Tây Tạng) đầu tiên của Mông Cổ là Zanabazar vào năm 1686. Cái tên ‘Soyombo’ có nguồn gốc từ tiếng Phạn ‘svayambhu’ nghĩa là ‘tư tạo’. Trong bảng chữ cái Soyombo, 2 phiên bản của biểu tượng Soyombo được sử dụng để dánh dấu phần mở dầu và kết thúc. Biểu tượng này có thể còn có trước bảng chữ cái Soyombo.

f51ce9a8f2934f16ccf379fbfb02d9d8.jpg
Lạt ma Zanabazar

Biểu tượng này bao gồm 10 thành tố trừu tượng, hình học và hoa văn được sắp xếp thành hình cột, chúng gồm có:

  • soyombo-symbol.jpg
    Biểu tượng Soyombo

    Ngọn lửa: một biểu tượng chung cho sự phát triển, thịnh vượngthành công vĩnh hằng. 3 đầu ngọn lửa tượng trưng cho quá khứ, hiện tạitương lai với ý nghĩa Mông Cổ sẽ phát triển cả trong 3 thì thời gian này

  • Mặt trời và mặt trăng thể hiện rằng đất nước Mông Cổ sẽ tồn tại mãi mãi như màu xanh của bầu trời. Những biểu tượng này có từ thời của người Hung Nô
  • 2 hình tam giác chỉ xuống thành hình của một mũi tên hoặc ngọn giáo, tuyên bố sự thất bại của kẻ thù của Mông Cổ
  • 2 hình chữ nhật nằm ngang đem lại sự cân bằng cho hình tròn ở giữa. Hình chữ nhật tượng trưng cho sự thật thàcông bằng của nhân dân  Mông Cổ, dù cho họ có là tầng lớp đứng đầu hoặc dưới đáy xã hội
  • Biểu tượng Thái cực đồ  minh họa cho sự cân bằng, bổ sung lẫn nhau giữa âm và dương, sự sinh sôi nảy nở của vạn vật
  • 2 hình chữ nhật đứng thẳng có thể được hiểu như những bức tường thành của 1 pháo đài, thể hiện sự đoàn kết, sức mạnh, liên quan đến 1 câu thành ngữ Mông Cổ:’ Tình bạn mạnh hơn tường thành.’

300px-GovPalaceSoyombo.jpgBiểu tượng Soyombo là biểu tượng quốc gia chính thức của Mông Cổ, đã xuất hiện trên quốc kỳ Mông Cổ kể từ năm 1911 và là một biểu tượng rất phổ biến tại đất nước này, có thể được nhìn thấy ở khắp mọi nơi.

2. Ngựa gió Lungta

3ebb60e52baa3b3bcd05a78fa1a593b8.jpg
Ngựa gió

Ngựa gió hay Phong mã là một con vật tượng trưng cho linh hồn con người trong niềm tin truyền thống ở Đông và Trung Á. Trong Phật giáo, ngựa gió là biểu tượng của tâm. Tâm có phương tiện đi lại là gió, và có thể được cưỡi đi. Điều đó muốn nói rằng chúng ta có khả năng kiểm soát tâm của mình và hướng nó theo bất kỳ hướng nào, ở bất kỳ tốc độ nào mà chúng ta muốn.

Ngựa gió trong tiếng Tây Tạng là ‘lungta’, cũng là tên gọi của lá cờ cầu nguyện lungta, một lá cờ hình chữ nhật bằng vải nhiều màu sắc, thường được xâu dây lại với nhau ở các các đỉnh núi cao trong dãy Himalaya. Trong quan niệm từ lâu đời của các cư dân thảo nguyên thì ngựa và gió giống như những người vận chuyển, vừa mang lời cầu nguyện từ nhân gian lên trời, vừa mang những điều tốt lành từ trời xuống nhân gian. Cờ lungta được dùng để phù hộ cho các khu vực xung quanh, trên cờ hay được trang trí các hình ảnh, thần chú Mật tông và lời cầu nguyện.

lungta.jpg
Cờ lungta phấp phới trên dãy Himalaya

Thông thường, ở chính giữa cờ lungta chính là ngựa gió tượng trưng cho khí và gió, đại diện cho Tam bảo của Phật giáo. Ở 4 góc cờ là 4 linh thú: đại bàng Garuda tượng trưng cho lửa, rồng tượng trưng cho trời, hổ tượng trưng cho đất và sư tử tuyết (biểu tượng của Tây Tạng) tượng trưng cho nước. 4 linh thú này đại diện cho: Trí tuệ, quyền năng, sự tự tinvô úy. Người Tây Tạng tin rằng, khi gió thổi đến, những lời cầu nguyện và minh chú được ghi trên lá cờ sẽ mang những thiện ý và sự từ bi lan tỏa khắp không gian. Vì vậy, cờ Lungta được tin là đem lại lợi lạc cho tất cả muôn loài. Ngựa gió đóng vai trò trung tâm ở giữa 4 loài linh thú kia, là biểu tượng của sự khỏe mạnh, hạnh phúcmay mắn, mang lại hòa bình, sự giàu có và hòa hợp.

prayer-flags-chart1.jpg

Ngựa gió rất hiếm được sử dụng trong các huy hiệu. Nó thường được thể hiện bằng hình ảnh cách điệu một con ngựa đang bay với đôi cánh trên quốc huy của Mông Cổ.

3. Hình tượng ngựa Mông Cổ

Ngựa Mông Cổ là giống ngựa chiến nổi tiếng sinh ra trên các vùng thảo nguyên Mông Gobi thời đế quốc Nguyên Mông thế kỷ 7 – 13. Chúng có tầm vóc cỡ trung bình, thậm chí là có tầm thấp, chỉ cao khoảng 140m, toàn thân có màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm. Chúng có thân hình cân đối, ngực nở, bụng thon, chân to, 4 chân chắc khỏe, chân to, lông dày, cổ nở. Giống ngựa này có tốc độ chạy tối đa 40 km/h đặc biệt rất dai sức, có thể phi nước kiệu trong 10 giờ liền nên từ xưa ngựa Mông Cổ đã được mệnh danh là thiên lý mã.

Pictures-of-Mongolian-Horse.jpg
Ngựa Mông Cổ trên thảo nguyên

Trong lịch sử, khi người Mông Cổ cưỡi ngựa thì họ phi ngựa như bay không cần cầm cương, 2 tay đều rảnh để cầm vũ khí. Ngựa Mông Cổ được huấn luyện sao cho kỵ sĩ có thể bắn cung đủ mọi hướng trong khi chạy nhanh và sao cho thật ổn định khiến cho xạ thủ không gặp khó khăn. Một ưu điểm của tư thế đó là khi chạy nhanh con ngựa bao giờ cũng nhoài đầu về trước khiến cho cung thủ không bị vướng víu, có thể quay ngang quay dọc, trái phải một cách tự do. Ngựa phải được hoàn toàn tự do, không yên cương, không ràng mõm, không chở đồ nặng và chỉ được thắng vào giờ phút cuối cùng trước khi xung trận. Những con ngựa đó được các chiến sĩ Mông Cổ nuôi dưỡng trực tiếp từ khi còn nhỏ, ngoan ngoãn và thân cận. Trước đây, ngựa đực đều bị thiến để khi hành quân không nổi cơn khi thấy ngựa cái và chỉ những con đực khỏe mạnh nhất mới được giữ lại làm giống.

7293a47c0f4cdddd46ff10bcf3d23287_XL.jpg
Xạ thủ thoải mái ngồi trên lưng ngựa

4. Trở thành biểu tượng quốc gia

Giống ngựa này hầu như không hề thay đổi kể từ thời kỳ Thành Cát Tư Hãn. Đế quốc này đã từng có một đội kỵ binh lớn và dũng mãnh vào bậc nhất thế giới. Chúng gắn liền với sự kiện quan trọng trong lịch sử thế giới đó là sự hình thành và bành trướng của Đế chế Mông Cổ. Thuật ngữ vó ngựa Mông Cổ gây khiếp đảm cho những giống dân bản xứ nhất là ở châu Âu với câu nói ‘Vó ngựa Mông Cổ đến đâu thì ở đó cỏ không mọc được.’

Mỗi chiến sĩ Mông Cổ thường mang theo một đàn có khi đến 18 con để thay đổi khi cần nên tốc độ di chuyển của họ rất nhanh khiến cho nhiều nơi thấy họ ào ào kéo tới tưởng như thiên binh thần tướng trên trời đổ xuống. Chúng còn có khả năng biết cào tuyết tìm thức ăn do đó trong lịch sử chúng có thể rong ruổi từ Đông sang Tây theo những cánh quân Mông Cổ chinh phạt thế giới ở cả những vùng giá lạnh, chúng không hề kén thức ăn như các giống ngựa khác nên vấn đề binh lương tiếp liệu giảm hẳn. Chiến sĩ Mông Cổ nếu cần có thể uống máu, ăn thịt ngựa của mình nên quân đội không phải cồng kềnh, hoàn toàn có thể tập trung để chiến đấu trong khi quân đội những nơi khác chỉ sử dụng vào khoảng 1/3 nhân lực. Họ có thể ngồi liên tiếp trên lưng ngựa 10 ngày liền, ăn và ngủ trên đó.

c152a46b9103ac3f1046953415a3095e
Quân đội Mông Cổ hành quân

Số ngựa ở Mông Cổ còn nhiều hơn cả số dân, và loài ngựa chiếm một vị trí vô cùng quan trọng trong văn hóa ở Mông Cổ. Họ rong ruổi đây đó cùng con ngựa của mình, hoặc theo bầy súc vật hoặc đuổi thú rừng. Cuộc sống trên lưng ngựa đã cho người Mông Cổ một tâm hồn khoáng đạt, tự do; những lúc đi xa thường phải phi ngựa đơn độc và tự bảo vệ lấy sinh mạng của mình, do đó họ có tinh thần bình đẳng và tinh thần độc lập mạnh mẽ. Ngoài ra, qua bao thế kỷ, việc nuôi ngựa và say mê thích thú nghề kỵ mã đã tạo ra một số người nặng óc tự tôn, trở thành giai cấp quý tộc Mông Cổ.

nadam+kids1440x650.jpg
Loài vật gắn liền với cuộc sống của người Mông Cổ

Khi nước Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ tuyên bố thành lập, độc lập khỏi Trung Quốc và trở thành một quốc gia vệ tinh của Liên Xô, ngựa Mông Cổ lập tức trở thành biểu tượng trung tâm quốc huy của đất nước non trẻ này.

Coat_of_Arms_of_the_People's_Republic_of_Mongolia.jpg
Quốc huy Mông Cổ 1940-1960

Bức tượng người cưỡi ngựa lớn nhất Mông Cổ đến thời điểm này là tượng Thành Cát Tư Hãn, được hoàn thành vào năm 2008, tại khu tượng đài mang tên Thành Cát Tư Hãn, trên cùng đặt bức tượng Thành Cát Tư Hãn cưỡi trên lưng ngựa chiến bằng thép sáng loáng, cao 40m, nặng 250 tấn.

Chinggis_Khan_(5001465717).jpg
Bức tượng Thành Cát Tư Hãn

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95

https://en.wikipedia.org/wiki/Emblem_of_Mongolia

https://en.wikipedia.org/wiki/Soyombo_symbol

https://sweetiesandrose.wordpress.com/2015/10/05/y-nghia-cua-nhung-la-co-cau-nguyen-lungta/

https://en.wikipedia.org/wiki/Wind_Horse

https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%B1a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95https://vi.wikipedia.org/wiki/Ng%E1%BB%B1a_M%C3%B4ng_C%E1%BB%95

Advertisements

One thought on “Mông Cổ: Soyombo và Ngựa gió Lungta

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s