Fiji: Thuyền buồm Drua

Chiếc thuyền Drua trong tiếng Fiji là Waqa Tabu, nghĩa là ‘chiếc thuyền thiêng liêng’, được xem là một hiện vật xinh đẹp và tinh xảo nhất của châu Đại Dương, một kiệt tác thật sự, tượng trưng cho lịch sử hàng hải giàu truyền thống của quần đảo này.

physical-location-map-of-fiji.jpg
(maphill.com)
220px-Abeltasman1903.jpg
Abel Tasman (wikipedia.org)

Fiji thuộc châu Đại Dương, phía nam Thái Bình Dương, bao gồm 322 đảo trong đó có 2 đảo chính là Viti Levu và Vanua Levu, chiếm khoảng 87% dân số. Quần đảo này do nhà thám hiểm người Hà Lan Abel Tasman khám phá năm 1643 và thuyền trưởng James Cook thám hiểm năm 1774, trở thành thuộc địa của Anh năm 1874. Fiji giành được độc lập năm 1970 và là thành viên của Khối Liên hiệp Anh.

rt_seru_large.jpg
Vua Cakobau (geni.com)

Ratu Seru Cakobau là một tù trưởng và lãnh chúa người Fiji của đảo Bau, ngoài khơi đảo Viti Levu, đã thống nhất các bộ lạc Fiji và trở thành Tui Viti – vua của Fiji, và Vunivalu – Người bảo hộ, khi Fiji trở thành thuộc địa của Anh. Ông trở thành vị vua đầu tiên và cũng là cuối cùng của Fiji.

Thực dân Anh xâm chiếm các đảo của Fiji vào năm 1874, và họ mang những người lao động Ấn Độ đến đây để làm đồn điền trồng mía. Con cháu của những người Ấn Độ này sau này nắm quyền kiểm soát quyền hành về kinh tế và người Fiji bản địa vẫn là những người chủ sở hữu đất đai. Việc những thủ lĩnh quân sự gốc người Melanesia bãi bỏ hiến pháp đa sắc tộc kéo theo việc tẩy chay Fiji ra khỏi Khối liên hiệp Anh, và gia nhập lại năm 1997. Mâu thuẫn giữa người Fiji bản địa và người Fiji gốc Ấn đã gây ra tình trạng bất ổn thường xuyên, là nguyên nhân chính của ít nhất 4 cuộc đảo chính quân sự tại Fiji. Năm 2001, Tòa thượng thẩm Fiji lập lại Hiến pháp năm 1997 trong đó bảo đảm quyền bình đẳng giữa người Melanesia và người Fiji đến ngày nay.

Biểu tượng quốc gia của Fiji được thể hiện trên vị trí cao nhất của quốc huy đất nước này, là một phương tiện đi biển truyền thống của người dân nước này, tượng trưng cho truyền thống quá khứhiện tại của mọi người dân Fiji và hành trình tiến vào tương lai như một dân tộc, một quốc gia thống nhất: chiếc thuyền buồm Drua.

Coat_of_arms_of_Fiji.jpg
Quốc huy Fiji (wikipedia.org)

1. Cấu tạo 

drua2.jpeg
Mô hình thuyền Drua (samoaplanet.com)

Chiếc thuyền Drua trong tiếng Fiji là Waqa Tabu, nghĩa là ‘chiếc thuyền thiêng liêng’, là một loại thuyền buồm thân đôi có nguồn gốc từ các đảo phía Tây Nam của Thái Bình Dương, được xem là một hiện vật xinh đẹp và tinh xảo nhất của châu Đại Dương, một kiệt tác thật sự.

Chiếc thuyền Drua đầu tiên từng xuất hiện trên vùng biển Fiji vào khoảng hơn 3000 năm trước. Các nhà nhân học cho rằng những thiết kế đầu tiên xuất phát từ Micronesia và có thể đã được truyền đến Fiji qua các đảo của Kiribati và Tuvalu. Từ đây, chúng truyền đến Tonga Samoa. Thuyền trưởng James Cook đến Tonga trong các chuyến hải trình thứ 2 và 3, và ông nhận ra rằng các thuyền Drua đã nhanh chóng thay thế thiết kế Catamaran của người Polynesia. Các thợ đóng thuyền ở đảo Lau thuộc Fiji cuối cùng đã nắm độc quyền về chế tạo thuyền Drua.

8703288313_f1ece8c4b4_b.jpg
Mô hình thiết kế của thuyền Drua (flickr.com)

Drua được xem là phương tiện đi biển lớn nhất và tốt nhất từng được thiết kế và chế tạo hoàn toàn thủ công bởi dân cư châu Đại Dương bản địa trước khi tiếp xúc với người châu Âu. Chúng có thể dài tới 36m, cao 21m và chở nhiều hơn 200 người cùng một lúc với gia súc và lương thực! Chúng không phải là loại thuyền độc mộc mà là được lắp ghép từ các tấm ván gỗ lại với nhau, được thiết kế và lắp ráp trong khoảng từ 6-7 năm bởi cả một cộng đồng cư dân.

Thuyền Drua có cấu tạo gồm 2 thân thuyền tách biệt làm bằng gỗ, và nối với nhau bằng một boong thuyền chính. Mỗi bên thân thuyền có cấu tạo đối xứng và sẽ có một bên có cấu tạo nhỏ hơn, luôn hướng về phía gió thổi, được sử dụng thay cho một cái rầm chìa (outrigger), nôm na là bộ phận để giữ thăng bằng cho toàn bộ thuyền. Cấu tạo đối xứng của thân thuyền khiến cho cả 2 đầu thuyền đều có thể vừa là mũi thuyền, vừa là đuôi thuyền, giúp cho việc chuyển hướng rất dễ dàng. Khi muốn thuyền bơi về hướng ngược lại, cột buồm sẽ được hướng về phía mũi mới, buồm được căng ra sau cột buồm và mái chèo được chuyển về phía đuôi mới.

Khi một cái phao được sử dụng thay cho phần thân nhỏ, lúc đó nó sẽ được gọi là thuyền Camakau.

moana4.jpg
Chiếc thuyến Camakau trong phim hoạt hình Moana của hãng Disney (variety.com)

Tốc độ của những chiếc Drua đã trở thành một huyền thoại đối với những người thủy thủ đến từ phương Tây. Phần nổi của thân thuyền phía ngoài boong chính nằm khá thấp so với mực nước biển, là tiền thân cho những mũi thuyền có khả năng rẽ sóng trong thiết kế thuyền đua hiện đại. Phần thuyền nhỏ hơn không thể chạy bằng buồm thì luôn được đẩy bằng sức gió từ phía đuôi, nếu không phần mũi thuyền sẽ bị chìm xuống nước. Những nhận định về hiệu suất của thuyền khi chạy ngược gió thường không rõ ràng, một vài học giả cho rằng nó chạy nhanh đến gần 37km/h ngược hướng gió, trong khi một vài ý kiến cho rằng phần mạn thuyền thường bị gió đẩy lệch hướng quá nhiều.

Những mái chèo định hướng rất to, dài tới 10m và những chiếc thuyền lớn sẽ được trang bị mái chèo ở cả 2 phía của thuyền, bởi vì chúng quá nặng để chuyển từ đầu này sang đầu kia khi muốn đổi hướng. Những người lái thuyền chịu một rủi ro rất lớn có thể bị tật nguyền hoặc thậm chí là chết người khi thuyền đụng phải những cơn sóng lớn. Người tù trưởng thường đứng trên boong tàu, chịu trách nhiệm cắt đứt dây căng buồm để tránh bị lật thuyền.

0a15e7a088daf0570d2729219b6b8bae.jpg
(pinterest.com)

2. Trong văn hóa Fiji

Drua là những chiếc thuyền thiêng liêng bởi vì chỉ những nhà quý tộc mới có thể sở hữu  chúng. Vai trò chính của chúng là sử dụng trong chiến tranh, tham gia vào các trận thủy chiến và vận chuyển quân lính trong những cuộc đột kích bất ngờ. Những tù trưởng Tonga từng tham chiến ở Fiji thường sẽ mang những chiếc thuyền Drua trở về như những chiến lợi phẩm. Chúng còn đại diện cho quyền lực, và được dùng để thu thuế. Theo phong tục của người Fiji, sẽ là một sự xúc phạm khi một chiếc thuyền Drua bị vượt mặt; hoặc lái nó đi ngược hướng gió vì cột buồm có thể dễ dàng bị gió bẻ gãy. Một phong tục khác là phải chèo thuyền chứ không được gương buồm khi thuyền đang trong lãnh địa của một tù trưởng khác.

gadgadfsaf_1_orig
Thuyền Drua trong chiến tranh (druaexperience.com)

Việc hạ thủy một chiếc Drua mới đòi hỏi một nghi lễ đẫm máu, bao gồm cả việc hiến tế người sống. Hơn 10 người bị tàn sát trên boong tàu với mong muốn sẽ rửa sạch con thuyền mới bằng máu, và ‘mana’ (năng lượng) của họ sẽ được con thuyền hấp thụ, khiến cho nó trở nên nhanh và an toàn hơn. Một số hòn đảo nhỏ thậm chí còn mang trách nhiệm truyền từ đời này sang đời khác phải cung cấp đủ những nạn nhân xấu số cho những nghi lễ này, ví dụ như đảo Laucala.

Những chiếc thuyền Drua của Fiji biến mất trùng hợp với thời điểm cuối thế kỷ  thứ 19. Năm 1883 là năm mất của vua Cakobau và những người con trai của nhà vua đã phá hủy những chiếc thuyền Drua cuối cùng của ông thành từng mảnh và chôn giấu chúng ở một vùng đầm lầy để bảo tồn chúng và để không một ai có thể sử dụng được nữa. Theo một vài nguồn khác, chiếc Drua cuối cùng được chế tạo vào năm 1943 trên đảo Ongea để chở rắn hổ mang. Hiện nay, chỉ có 2 chiếc thuyền Drua nguyên mẫu còn sót lại, cả 2 đều thuộc loại thuyền nhỏ. Một là chiếc Sema Makawa tại bảo tàng Hàng hải New Zealand:

323070025_fb4a6390ba_b.jpg
Chiếc Sema Makawa (flickr.com)

Chiếc thứ 2 là Ratu Finau tại bảo tàng Fiji, thủ đô Suva thuộc đảo Viti Levu. Chiếc Ratu Finau được đóng vào năm 1913 tại Vulaga, đảo Lau, dài 13.4m.

147023969.1jKZPks7.FijiOct120420.jpg
Chiếc Ratu Finau (pbase.com)

Một chiếc Drua mới vừa được hoàn thành và hạ thủy vào năm 2016 tại quận Navua, tỉnh Serua thuộc đảo Viti Levu, tên là Vola Siga Vou, dài gần 8m, được xem là chiếc thuyền Drua lớn nhất từng được chế tạo tại Fiji, phục vụ cho du lịch văn hóa ở nước này.

dscn2057_1.jpeg
Chiếc Vola Siga Vou (fijitimes.com)

Ngày nay, những chiếc Drua đã trở thành biểu tượng của Fiji, thể hiện cho kiến thứckỹ năng bậc thầy về hàng hải của những thủy thủ Fiji từ thời cổ xưa cũng như trình độ tột bậc của họ về nghề thiết kếđóng thuyền. Những buồng điện thoại tại Fiji thậm chí còn được trang trí bằng hình ảnh đỉnh cột buồm đặc trưng của thuyền Drua.

fiji-phone-booths.jpg
Buồng điện thoại ở Fiji (abeltasman.ru)

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Fiji

https://en.wikipedia.org/wiki/Fiji

https://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_Fiji

https://portlandflag.org/2015/06/09/23-finalists-for-new-fiji-flag/

https://en.wikipedia.org/wiki/Drua

https://collections.tepapa.govt.nz/topic/2356

http://www.druaexperience.com/drua-history.html

https://www.fijimarinas.com/fijis-sailing-history/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s