Nam Phi: Linh dương nhảy springbok

Hành động nhảy ‘pronking’ của linh dương springbok được cho là dùng để cảnh cáo các loài thú ăn thịt chúng mới là loài mạnh mẽ và nhanh nhẹn hơn, và chúng nên đi tìm một con mồi khác. Đó có lẽ cũng là đặc điểm của dân tộc Nam Phi, một dân tộc hiền hòa, yêu chuộng hòa bình, nhưng không hề dễ dàng để các thế lực lớn mạnh hơn bắt nạt.

physical-location-map-of-south-africa-highlighted-continent.jpg

fiWyXSLNfgwdjv7TFyvqabRz.jpeg
Bartolomeu Dias

Nam Phi nằm ở mũi phía nam lục địa Châu Phi, bao quanh toàn bộ đất nước Lesotho. Nam Phi có một lịch sử rất khác biệt với các quốc gia khác ở châu Phi, kết quả của quá trình nhập cư sớm từ Châu Âu và tầm quan trọng chiến lược của Con đường Biển Cape. Nhà hàng hải châu Âu đầu tiên đi vòng quanh Cape bằng đường biển là nhà thám hiểm Bồ Đào Nha Bartolomeu Dias năm 1488. Khi Bartolomeu Dias quay trở lại Lisbon ông mang theo tin tức về sự khám phá ra cái ông gọi là ‘Cabo das Tormentas’ (Mũi Giông Bão). Nhưng người bảo trợ cho ông, Henry Nhà hàng hải (Henry the Navigator), đã lựa chọn một cái tên khác, ‘Cabo da Boa Esperança’ (Mũi Hảo Vọng) vì nó hứa hẹn một con đường hàng hải tới Ấn Độ giàu có, hy vọng mà Bồ Đào Nha đang gắng sức thực hiện.

Những người nhập cư châu Âu đã bắt đầu tới đây ngay sau khi Công ty Đông Ấn Hà Lan thành lập một điểm đồn trú sau này sẽ trở thành Cape Town năm 1652. Vương quốc Anh nắm quyền kiểm soát vùng Mũi Hảo Vọng năm 1795 bề ngoài là để ngăn nó không rơi vào tay người Pháp thời Napoleon Bonaparte nhưng cũng là để tìm cách biến Cape Town thành một điểm dừng chân trên con đường tới Úc và Ấn Độ. Sự phát hiện kim cương và vàng trong thế kỷ 19 đã thúc đẩy phát triển kinh tế và làn sóng nhập cư từ Anh, làm tăng thêm tình trạng nô dịch hóa người bản xứ.

Du_kích_dân_Boer.JPG
Quân du kích Boers

Người Boers đã thành công trong việc ngăn chặn sự xâm lăn của người Anh trong cuộc Chiến tranh Boer I (1880–1881) với các chiến thuật chiến tranh du kích. Nhưng người Anh đã quay trở lại với số lượng lớn hơn trong cuộc Chiến tranh Boer II (1899–1902). Người Boers kháng cự mạnh mẽ, nhưng cuối cùng người Anh đã tiêu diệt các lực lượng Boers. Hiệp ước Vereeniging xác định chủ quyền của Anh trên toàn bộ Cộng hòa Nam Phi. Một trong những điều khoản chính của hiệp ước là ‘Người da đen’ sẽ không được phép bầu cử, ngoại trừ tại Thuộc địa Cape. Ngày 31/5/1910, chính xác 8 năm sau khi Cuộc chiến tranh Boer II chấm dứt, Liên minh Nam Phi mới được thành lập là một Lãnh thổ tự trị trong khối Liên hiệp Anh.

Sự xung đột giữa thiểu số da trắng và đa số da đen đóng một vai trò quan trọng trong lịch sử và chính trị đất nước, lên cực đỉnh thành chế độ phân biệt đối xử chủng tộc nặng nề Apartheid, được Đảng Quốc gia Nam Phi ghi thành hiến pháp năm 1948. Tuy cộng đồng thiểu số Da trắng có được mức sống cao nhất trên toàn bộ châu Phi, đa số người Da đen vẫn sống ở tình trạng nghèo khổ theo mọi tiêu chuẩn. Một giai đoạn đàn áp kéo dài của chính phủ, cùng nhiều cuộc phản kháng bạo lực, những cuộc đình công, tuần hành, và phá hoại của nhiều phong trào phản đối chế độ apartheid, mà nhất là Đại hội Dân tộc Phi (ANC), diễn ra.

266px-Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg
Tổng thống Nelson Mandela

Năm 1990, Frederik Willem de Klerk của Đảng Quốc gia lên làm Tổng thống. Ông đã cải cách để từng bước phá bỏ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apartheid và và trả tự do cho những tù nhân da màu, trong số đó có Nelson Mandela sau 27 năm ở tù vì cáo buộc hành động bạo lực vũ trang. Cuộc bầu cử đa sắc tộc đầu tiên được tổ chức năm 1994, Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) giành thắng lợi vang dội với đa số ghế, Nelson Madela trở thành Tổng thống Nam Phi đầu tiên được bầu cử dân chủ theo phương thức phổ thông đầu phiếu. Đảng này đã lên nắm quyền lực tại Nam Phi kể từ thời điểm đó.

Nam Phi cũng thường được gọi là ‘Quốc gia Cầu vồng’, một thuật ngữ do Tổng giám mục Desmond Tutu đưa ra và đã được Tổng thống Nam Phi khi ấy là Nelson Mandela chấp nhận. Tổng thống Mandela đã sử dụng thuật ngữ ‘Quốc gia Cầu vồng’ như một ẩn dụ để miêu tả sự đa dạng văn hóa mới phát triển sau khi tư tưởng phân biệt chủng tộc apartheid bị bãi bỏ. Các chính sách xã hội tiến bộ của nước này khá hiếm thấy tại châu Phi.

Biểu tượng quốc gia và quốc thú nổi tiếng của Nam Phi là loài linh dương nhảy springbok được thấy bên phía tay trái quốc huy đầu tiên của Liên minh Nam Phi được ban bởi Vua George V của Anh vào năm 1910.

505px-Coat_of_arms_of_South_Africa_(1932-2000).jpg

1. Đặc điểm

Linh dương nhảy springbok là một loài linh dương cỡ vừa được tìm thấy ở phía Nam và Tây Nam châu Phi. Chúng có đôi chân dài và mảnh mai, cân nặng từ 25-45kg. Cả con đực và con cái đều có 1 cặp sừng dài và cong màu đen. Đặc điểm nhận dạng đặc biệt nhất của chúng là gương mặt màu trắng, cùng một sọc màu đen kéo dài từ mắt đến miệng. Bộ lông màu nâu nhạt được tô điểm bởi một đường sọc màu nâu đỏ từ chân trước đến chân sau cùng phần lông bụng màu trắng muốt. Danh pháp khoa học của loài này là Antidorcas marsupialis, ‘marsupialis’ có nguồn gốc từ chữ ‘marsupium’ trong tiếng Latin có nghĩa là ‘cái túi’, chính là để chỉ phần lông màu nâu đậm trông như cái túi này. Đây cũng chính là đặc điểm để phân biệt chúng với loài linh dương gazelle.

springbok-hunting-1024x682.jpg
Linh dương springbok

Hành vi đặc biệt nhất của loài springbok là những cú nhảy liên tục của chúng lên không trung. Chúng có thể nhảy cao đến 2m so với mặt đất và xa đến 4m, chân sau duỗi thẳng và chân trước co lên trong khi lưng thì cúi thấp xuống. Hành vi này được thực hiện bởi những con đực để thu hút bạn tình, hoặc để né tránh những con thú săn mồi. Và khi chạy trốn khỏi kẻ thù thì linh dương springbok là một trong những loài nhanh nhất, chúng có thể đạt vận tốc lên đến 88km/h. Đó cũng là lý do chúng có tên gọi là springbok, trong tiếng Afrikaans, ‘spring’ nghĩa là ‘nhảy’ và ‘bok’ nghĩa là ‘linh dương’.

pronking-springbok-isak-pretorious-wildlife-photography.jpg
Những cú nhảy gọi là ‘pronking’

Vào những thời kỳ trước, khi quần thể springbok còn phân bố rộng rãi ở sa mạc Kalahari và Karoo, hàng triệu con linh dương springbok di cư đã tập hợp thành những đàn dài hàng trăm cây số, có thể mất đến vài ngày để đi qua hết một thị trấn. Những cuộc di cư này được gọi là trekbokken thường diễn ra trong những đợt hạn hán kéo dài ờ châu Phi. Sau đó chúng có thể tìm được đường quay trở lại khu vực sinh sống cũ. Hiện nay, trekbokken vẫn còn có thể thấy được ở Botsawa, mặc dù quy mô của nó đã nhỏ hơn nhiều so với trước đó.

springbok-e1432829958173
Trekbokken
Hides-websites-015.jpg
Một bộ da springbok

Săn linh dương springbok được xem là một môn thể thao tại Namibia, Botswana và Nam Phi bởi vì bộ lông tuyệt đẹp của nó. Chúng là những con mồi dễ dàng vì số lượng cá thể lớn và sinh sống trên những cánh đồng nông nghiệp. Xuất khẩu da springbok, chủ yếu từ Namibia và Nam Phi là một ngành công nghiệp đang bùng nổ. Thịt springbok là một món ăn đắt tiền, và có bán sẵn tại các siêu thị tại Nam Phi.

2. Trở thành biểu tượng quốc gia

Springbok đã trở thành biểu tượng quốc gia của Nam Phi từ thời cai trị của người da trắng thiểu số vào thế kỷ 20. Khi Liên minh Nam Phi được thành lập từ các thuộc địa Cape, Natal, Orange Free State và Transvaal, đây được xem là một thuộc địa của Vương quốc Anh và phải có biểu tượng của riêng mình. Năm 1910, vua George V của Vương quốc Anh đã ban bố một mệnh lệnh hoàng gia, ban cho Nam Phi một biểu tượng huy hiệu với biểu tượng của 4 tỉnh thuộc địa hợp thành:

  • Người phụ nữ và mỏ neo tượng trưng cho tỉnh Cape
  • 2 con linh dương đầu bò tượng trưng cho tỉnh Natal
  • Cây cam tượng trưng cho tỉnh Orange Free State
  • Chiếc xe bò tượng trưng cho tỉnh Transvaal

Cùng với đó là hình ảnh con linh dương springbok. Và huy hiệu này được sử dụng đến tận năm 2000, kéo dài gần 1 thế kỷ.

Coat_of_Arms_of_South_Africa_(1910-1930).jpg
Quốc huy Nam Phi năm 1910

Lý do tại sao một con linh dương nhảy lại được chọn làm biểu tượng cho Nam Phi vẫn còn là một bí ẩn và gây tranh cãi, trong khi Nam Phi cũng là quê hương của những loài thú dữ tợn như sư tử, rắn hổ mang, cá sấu và voi. Có lẽ là vì springbok được tìm thấy nhiều nhất ở các vùng hoang mạc nơi đây, và dù là một loài ăn cỏ, hành động nhảy ‘pronking’ của chúng được các chuyên gia cho là dùng để cảnh cáo các loài thú ăn thịt chúng mới là loài mạnh mẽnhanh nhẹn hơn, và chúng nên đi tìm một con mồi khác. Đó có lẽ cũng là đặc điểm của dân tộc Nam Phi, một dân tộc hiền hòa, yêu chuộng hòa bình, nhưng không hề dễ dàng để các thế lực lớn mạnh hơn bắt nạt.

hBzDi9Ht
Biểu tượng đội tuyển rugby Nam Phi

Springbok cũng trở thành biệt danh hoặc linh vật của rất nhiều những đội thể thao của Nam Phi, nổi tiếng nhất là đội tuyển rugby. Ngay cả sau khi sự sụp đổ của chủ nghĩa apartheid, Tổng thống Nelson Mandela vẫn giữ lại biệt danh springbok cho đội tuyển rugby, như một hành động xoa dịu cộng đồng fan hâm mộ rugby, vốn đa số là những người da trắng.

Springbok cũng từng xuất hiện trên huy hiệu của Không quân Nam Phi, Hàng không Nam Phi và Quốc huy Nam Phi năm 1910.

 

Lực lượng Kỵ binh Hoàng gia Canada cũng có huy hiệu hình linh dương springbok kể từ năm 1913, để đánh dấu sự tham gia của lực lượng này trong chiến tranh Boer lần II.

Q84a, Royal Canadian Dragoons.JPG
Huy hiệu Kỵ binh Hoàng gia Canada

Mặc dù vậy, sau khi Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) lên nắm quyền, biểu tượng springbok vẫn gợi nhớ về một thời chế độ apartheid tai tiếng, và nó được tạo bởi thiểu số người da trắng mà không có đóng góp của những người da đen. Vì thế đến năm 2000, một quốc huy khác được Bộ Văn hóa và Nghệ thuật Nam Phi lựa chọn mang nhiều dấu ấn của cộng đồng người da màu hơn, phản ánh nguyện vọng nâng cao dân chủ của chính phủ mới và mang lại một tình yêu nước mới. Tuy nhiên nó vẫn khó có thể thay thế được hình ảnh con linh dương springbok vốn đã gắn bó với Nam Phi gần 1 thế kỷ, và trên thực tế vẫn đang là quốc thú của quốc gia này.

744px-Coat_of_arms_of_South_Africa.jpg
Quốc huy hiện tại của Nam Phi

Nguồn:

https://vi.wikipedia.org/wiki/Cộng_hòa_Nam_Phi

https://en.wikipedia.org/wiki/Springbok

https://en.wikipedia.org/wiki/Coat_of_arms_of_South_Africa_(1910%E2%80%932000)

http://www.southafrica-newyork.net/consulate/springbok.html

http://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s